ปวดไหล่... พักเฉย ๆ หรือยิ่งพักยิ่ง "พัง"? (ไหล่ติดและเส้นเอ็นอักเสบ)
“เดี๋ยวก็หาย... แค่ใช้งานเยอะไปหน่อย พักสักพักก็คงดีขึ้นเอง”
นี่คือคำปลอบใจยอดฮิตที่เรามักบอกตัวเองเวลาเริ่มมีอาการ ปวดไหล่ ครับ แต่ในฐานะหมอกระดูกและข้อ หมออยากบอกว่า "การพัก" เป็นเรื่องดีครับ แต่ถ้า "พักผิดวิธี" หรือ "พักนานเกินไป" จากอาการปวดธรรมดาอาจกลายเป็นปัญหาใหญ่ที่ทำให้คุณยกแขนไม่ขึ้นไปอีกหลายเดือนเลยทีเดียว
เรื่องเล่าจากคนไข้
คุณมานพ อายุ 52 ปี เป็นพนักงานบริษัทที่ต้องใช้คอมพิวเตอร์และยกของบ้างเป็นครั้งคราว วันหนึ่งเริ่มรู้สึกปวดแปล๊บที่หัวไหล่เวลาเอื้อมมือไปหยิบของที่เบาะหลังรถ คุณมานพคิดว่าเป็นแค่กล้ามเนื้ออักเสบจึงตัดสินใจ "พักไหล่" โดยการไม่ใช้งานแขนข้างนั้นเลย พยายามแนบแขนไว้ข้างลำตัวตลอดเวลา
ผ่านไป 2 สัปดาห์ แทนที่อาการปวดจะหายไป คุณมานพกลับพบว่า "ไหล่เริ่มแข็ง" จะหยิบกระเป๋าสตางค์จากกระเป๋าหลังก็ไม่ได้ จะสวมเสื้อเชิ้ตก็ลำบาก แถมตอนกลางคืนยังปวดจนสะดุ้งตื่น จากแค่ "ปวดไหล่" กลายเป็น "ไหล่ติด" ไปเสียแล้วครับ
เมื่อไหล่ไม่ใช่แค่ข้อต่อ แต่มันคือ "ลูกเซรามิกในเบ้า"
หมออยากให้ลองจินตนาการว่า ข้อไหล่ของเราเหมือน "ลูกบอลที่วางอยู่บนประคอง" (Ball and Socket) โดยมีเส้นเอ็นและแคปซูลหุ้มข้อเหมือน "ยางยืด" ที่คอยดึงรั้งไว้ให้มั่นคง
ถ้าเราปวดแล้วหยุดขยับไหล่ไปเลย ยางยืดเหล่านี้จะเริ่ม "แห้งและหดตัว" ครับ เหมือนหนังสติ๊กที่วางทิ้งไว้นาน ๆ จนกรอบ พอเราจะมาขยับอีกที มันก็ดึงรั้งจนเจ็บปวดไปหมด หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่าภาวะ ข้อไหล่ติด นั่นเองครับ
ความรู้พื้นฐานของโรค
อาการปวดไหล่ที่คนส่วนใหญ่เจอ มักเกิดจาก 2 โรคหลัก:
- เส้นเอ็นประคองข้อไหล่อักเสบ (Rotator Cuff Tendonitis): เกิดจากการใช้งานซ้ำ ๆ หรือความเสื่อมตามวัย ทำให้เส้นเอ็นเกิดฉีกขาดเล็กน้อยหรืออักเสบ
- ข้อไหล่ติด (Frozen Shoulder): คือภาวะที่เยื่อหุ้มข้อไหล่อักเสบและหนาตัวขึ้นจนหดรั้ง ทำให้เคลื่อนไหวแขนได้จำกัด
สาเหตุ: มักเกิดจากการใช้งานหนักเกินกำลัง, อุบัติเหตุ, หรือแม้แต่การเสื่อมสภาพตามอายุ (มักพบในคนวัย 40-60 ปี)อาการ: ปวดลึก ๆ ในหัวไหล่, ปวดเสียวเวลาเอื้อมแขน, ปวดตอนกลางคืนนอนตะแคงทับไม่ได้
5 ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้ปวดไหล่เรื้อรัง
- พฤติกรรมการทำงาน: การยกแขนสูงเหนือศีรษะบ่อย ๆ หรือนั่งห่อไหล่หน้าคอมพิวเตอร์
- โรคประจำตัว: โดยเฉพาะ "เบาหวาน" และ "โรคไต" มีความสัมพันธ์กับการเกิดข้อไหล่ติดได้ง่ายกว่าคนทั่วไป
- การหยุดใช้งานนานเกินไป: เช่น หลังอุบัติเหตุแล้วใส่ผ้าคล้องแขน (Arm sling) ไว้นานโดยไม่บริหาร
- อายุที่มากขึ้น: ทำให้เส้นเอ็นขาดความยืดหยุ่นและเสื่อมสภาพ
- นักกีฬา: ที่ต้องใช้การเหวี่ยงแขน เช่น แบดมินตัน หรือว่ายน้ำ
การตรวจวินิจฉัย
เมื่อมาพบหมอ หมอจะทำการตรวจสอบดังนี้ครับ:
- การตรวจร่างกาย: หมอจะขยับแขนของคนไข้ในท่าทางต่าง ๆ เพื่อดูว่าปวดจุดไหน และติดขัดที่มุมไหน
- เอกซเรย์ (X-ray): เพื่อดูว่ามีหินปูนเกาะที่เส้นเอ็น หรือมีกระดูกงอกไปเบียดเส้นเอ็นหรือไม่
- อัลตราซาวด์ (Ultrasound): วิธีนี้ดีมากครับ เพราะเห็นเส้นเอ็นอักเสบหรือฉีกขาดได้ทันทีในห้องตรวจ
- MRI: จะทำในกรณีที่สงสัยว่าเส้นเอ็นฉีกขาดรุนแรงและอาจต้องวางแผนผ่าตัด
แนวทางการรักษา (ไม่ต้องผ่าตัดก็หายได้)
ผู้ป่วยกว่า 90% หายได้ด้วยวิธีไม่ต้องผ่าตัดครับ:
- ปรับพฤติกรรม: เลิกนอนทับไหล่ข้างที่ปวด ลดการยกของหนักเหนือศีรษะ
- กายภาพบำบัด: นี่คือหัวใจสำคัญครับ หมอจะแนะนำท่าบริหาร "ไต่ฝาผนัง" หรือการใช้ไม้พลองช่วยขยับ เพื่อป้องกันไหล่ติด
- การใช้ยา: ยากลุ่มต้านการอักเสบ (NSAIDs) เพื่อลดปวดและลดบวม
- การฉีดยาโดยใช้เครื่อง Ultrasound นำทาง: หมอจะใช้เครื่องสแกนดูจุดที่อักเสบแม่น ๆ แล้วฉีดยาลดอักเสบเข้าจุดนั้นโดยตรง ช่วยให้หายปวดไวและปลอดภัยกว่าการฉีดแบบสุ่มครับ
- การผ่าตัดส่องกล้อง: จะทำเฉพาะกรณีเส้นเอ็นฉีกขาดรุนแรงหรือรักษาด้วยวิธีอื่นไม่ได้ผล แผลจะเล็กมากและฟื้นตัวไวครับ
พยากรณ์โรค
โรคนี้หายได้ครับ! แต่ต้องใช้ "ความใจเย็น"
- ถ้าเป็นแค่เอ็นอักเสบ อาจใช้เวลา 2-4 สัปดาห์
- ถ้าถึงขั้นไหล่ติด อาจต้องใช้เวลาทำกายภาพ 3-6 เดือน
- มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้หากไม่ปรับท่าทางหรือบริหารสม่ำเสมอ
ภาวะแทรกซ้อน
ถ้าปล่อยทิ้งไว้หรือพักเฉย ๆ นานเกินไป อาจเกิด:
- กล้ามเนื้อลีบ: เพราะแขนไม่ได้ใช้งาน
- ข้อไหล่ติดถาวร: จนไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวัน เช่น สระผม หรือเอื้อมหยิบของได้
- ปวดเรื้อรัง: จนส่งผลต่อสุขภาพจิตและการนอนหลับ
5 วิธีป้องกันอาการปวดไหล่
- ยืดเหยียดกล้ามเนื้อ: บริหารไหล่เบา ๆ ทุกวันแม้จะไม่ได้ออกกำลังกาย
- ปรับสรีระ: นั่งทำงานให้หลังตรง ไหล่ไม่ห่อ
- เลี่ยงการยกของหนักเหนือระดับไหล่: หากจำเป็นควรใช้เก้าอี้เสริม
- ควบคุมโรคประจำตัว: โดยเฉพาะเบาหวานให้คงที่
- ฟังเสียงร่างกาย: ถ้าเริ่มปวดนิด ๆ ให้ลดการใช้งานและประคบเย็น ไม่ควรฝืนจนปวดรุนแรง
Q&A Section
Q: ปวดไหล่พักเฉย ๆ อันตรายไหม? A: พักได้ในช่วง 1-2 วันแรกครับ แต่ถ้าผ่านไป 1 สัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น หรือเริ่มขยับแขนได้น้อยลง ต้องรีบตรวจครับ เพราะอาจเป็นสัญญาณของไหล่ติด
Q: ต้องตรวจ MRI ทุกเคสไหม? A: ไม่จำเป็นครับ ส่วนใหญ่การตรวจร่างกายและอัลตราซาวด์ก็เพียงพอที่จะวินิจฉัยและเริ่มการรักษาได้แล้ว
Q: ปวดคอนานแค่ไหนควรพบแพทย์? A: หากปวดไหล่ร่วมกับมีอาการชาลงไปถึงปลายนิ้ว หรือแขนอ่อนแรง อันนี้อาจไม่ใช่แค่เรื่องไหล่ แต่อาจเกี่ยวกับกระดูกคอทับเส้นประสาท ควรพบแพทย์ทันทีครับ
สรุป
- การพักเฉย ๆ โดยไม่ขยับเลย เป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ "ไหล่ติด"
- อาการปวดไหล่ส่วนใหญ่เกิดจากเส้นเอ็นอักเสบ ซึ่งรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด
- การทำกายภาพบำบัดร่วมกับการใช้ยา มีประสิทธิภาพสูงมากในการรักษา
- การฉีดยาด้วยอัลตราซาวด์นำทาง ช่วยลดอาการปวดได้อย่างแม่นยำและตรงจุด
- ยิ่งรักษาไว ยิ่งลดโอกาสการติดแข็งของข้อไหล่
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดไหล่ #ไหล่ติด #เส้นเอ็นไหล่อักเสบ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #กายภาพบำบัด #FrozenShoulder #ออฟฟิศซินโดรม #ปวดแขน #ผ่าตัดส่องกล้อง
References
- Codman EA. The Shoulder: Rupture of the Supraspinatus Tendon and Other Lesions in or About the Subacromial Bursa. Boston, MA: Thomas Todd Company; 1934. (หนังสือระดับตำนานที่อธิบายกลไกพื้นฐานของโรคเส้นเอ็นไหล่ที่ยังคงใช้อ้างอิงจนถึงปัจจุบัน)
- Diercks RL, Stevens M. Gentle thawing of the frozen shoulder: a prospective study of supervised neglect versus intensive physical therapy in seventy-seven patients with frozen shoulder syndrome followed up for two years. J Shoulder Elbow Surg. 2004;13(5):499-502. (งานวิจัยที่เปรียบเทียบการรักษาไหล่ติดและการใช้กายภาพบำบัดอย่างถูกวิธี)
- Page MJ, Green S, Kramer S, et al. Electrotherapy modalities for adhesive capsulitis (frozen shoulder). Cochrane Database Syst Rev. 2014;(10):CD011324. (การทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับการใช้เครื่องมือทางกายภาพในการรักษาภาวะไหล่ติด)
- Teefey SA, Middleton WD, Payne WZ, Yamaguchi K. Detection of rotator cuff tears: revised objective of US and MRI in 100 consecutive patients. AJR Am J Roentgenol. 2000;174(1):161-165. (งานวิจัยเปรียบเทียบประสิทธิภาพของการใช้อัลตราซาวด์และ MRI ในการวินิจฉัยเส้นเอ็นไหล่ขาด)
- Wong CK, Levine WN, Deo K, et al. Natural history of frozen shoulder: fact or fiction? A systematic review. Physiotherapy. 2017;103(1):40-47. (การศึกษาเชิงลึกเกี่ยวกับพยากรณ์โรคของภาวะไหล่ติดว่าสามารถหายเองได้จริงหรือไม่)
No comments:
Post a Comment