ทำไมเส้นเอ็นไหล่ขาดบางคนหายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่บางคนต้องผ่า

 

ยกแขนหวีผมไม่ขึ้น

ใส่เสื้อผ่าหน้าเองยังลำบาก

ปวดจนสะดุ้งตื่นกลางดึกทุกครั้งที่เผลอพลิกตัวไปทับไหล่

คุณสมชาย อายุ 58 ปี ขายของในตลาด วันหนึ่งเอื้อมหยิบของบนชั้นสูง แล้วรู้สึกเหมือนมีอะไรฉีกอยู่ในไหล่ หลังจากนั้นยกแขนแทบไม่ขึ้น หมอบอกว่าเส้นเอ็นข้อไหล่ขาด เขากลัวคำว่า "ผ่าตัด" มากจนไม่กล้าไปตรวจต่อ ได้แต่ทนกินยาแก้ปวดไปวัน ๆ โดยไม่รู้ว่าทางเลือกของตัวเองมีอะไรบ้าง

ความจริงที่หลายคนไม่รู้คือ เส้นเอ็นไหล่ขาด ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องผ่าตัด บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจว่า ใครคือคนที่ผ่าตัดแล้วได้ผลดีจริง และใครที่หายได้โดยไม่ต้องขึ้นเตียงผ่าตัดเลย

――――――――――――――――――――――――

ทำไมเส้นเอ็นไหล่ขาดบางคนหายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่บางคนต้องผ่า

――――――――――――――――――――――――

[1] เริ่มจากความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุด

พอได้ยินคำว่า "เส้นเอ็นขาด" คนส่วนใหญ่จะคิดทันทีว่า ของขาดก็ต้องเย็บ เหมือนเชือกที่ขาดต้องต่อ แต่ไหล่ของคนเราไม่ได้ทำงานแบบนั้น

เส้นเอ็นที่ขาดบางส่วน หรือขาดในผู้สูงอายุที่ค่อย ๆ เสื่อมมานาน หลายคนยังใช้แขนได้ดี หายปวด และกลับไปใช้ชีวิตได้ปกติ โดยไม่ต้องผ่าตัดเลย ในขณะที่บางคน โดยเฉพาะคนอายุน้อยที่เอ็นขาดจากอุบัติเหตุรุนแรง การผ่าตัดเร็วกลับเป็นสิ่งที่ช่วยรักษาแขนข้างนั้นไว้ได้

คำถามที่สำคัญกว่า "ขาดหรือไม่ขาด" จึงเป็น "ขาดแบบไหน ในใคร และขาดมานานเท่าไหร่"

[2] เรื่องของคุณสมชาย

ก่อนหน้านี้คุณสมชายแข็งแรงดี ยกลังของขึ้นลงรถทุกเช้าไม่เคยมีปัญหา

ทุกวันเขาตื่นตีสี่ จัดร้าน ยกของ ทักทายลูกค้า เป็นกิจวัตรที่ทำมาเป็นสิบปี

จนวันหนึ่ง ตอนเอื้อมหยิบของบนชั้นสูง เขารู้สึกเจ็บแปลบที่ไหล่ เหมือนมีอะไรขาดผึง หลังจากนั้นยกแขนขึ้นเหนือหัวไม่ได้อีกเลย

เพราะยกแขนไม่ได้ เขาต้องให้ลูกช่วยจัดร้านแทน รายได้ลดลง และเริ่มรู้สึกว่าตัวเองเป็นภาระ

เพราะกลัวการผ่าตัด เขาจึงเลื่อนการไปหาหมอออกไปเรื่อย ๆ ปล่อยให้ไหล่ปวดและอ่อนแรงลงทุกวัน

จนในที่สุด ลูกสาวพาเขามาตรวจ และนั่นคือจุดที่เขาได้รู้ว่า สิ่งที่เขากลัวมาตลอด อาจไม่ใช่คำตอบเดียวที่เขามี

[3] เส้นเอ็นไหล่ขาด เกิดขึ้นได้อย่างไร อธิบายแบบเข้าใจง่าย

หลายคนไม่รู้ว่ารอบ ๆ ข้อไหล่ของเรามีเส้นเอ็นกลุ่มหนึ่งหุ้มอยู่ เรียกว่าเส้นเอ็นข้อไหล่ (rotator cuff) ทำหน้าที่เหมือน "สายรัดกล่อง" ที่ช่วยยึดหัวกระดูกต้นแขนให้อยู่ในเบ้า และช่วยยกแขนกับหมุนแขน ถ้าสายรัดนี้ขาด แขนก็ยกได้ลำบากและปวด

คำถามแรกคือ "ทำไมถึงขาด" เส้นเอ็นไหล่ขาดได้สองทางใหญ่ ทางแรกคือเสื่อมสะสมตามวัย เหมือนเชือกที่ใช้นานจนเปื่อยและขาดเองทีละน้อย มักเกิดในคนอายุมาก ทางที่สองคืออุบัติเหตุ เช่น หกล้มเอามือยัน หรือยกของหนักกระชาก ทำให้เอ็นที่อาจเปื่อยอยู่แล้วขาดทันที

คำถามที่สองคือ "ขาดทีละขั้นอย่างไร" ในกลุ่มที่เสื่อมตามวัย เลือดที่ไปเลี้ยงเส้นเอ็นบริเวณนี้มีน้อยอยู่แล้ว พออายุมากขึ้น เนื้อเอ็นจึงบางและเปราะลง เริ่มจากขาดบางส่วนก่อน ถ้ายังใช้งานหนักต่อ รอยขาดก็อาจค่อย ๆ กว้างขึ้นจนขาดทั้งเส้น เมื่อขาดนานโดยไม่ได้รักษา กล้ามเนื้อที่เคยดึงเอ็นเส้นนั้นจะค่อย ๆ ลีบและกลายเป็นไขมันแทรก ซึ่งเป็นจุดที่ทำให้การเย็บกลับยากขึ้นมาก

คำถามที่สามคือ "ทำไมอาการจึงเป็นแบบนี้" ที่ปวดตอนกลางคืนเพราะเวลานอนทับ แรงกดและการอักเสบรอบเอ็นจะมากขึ้น ที่ยกแขนไม่ขึ้นเพราะสายรัดที่ช่วยยกแขนขาดไป กล้ามเนื้อมัดอื่นจึงต้องทำงานหนักแทนแต่ก็ทำได้ไม่เต็มที่ และที่บางคน "ยกแขนเองไม่ได้ แต่ให้คนอื่นช่วยยกขึ้นได้" นั่นเป็นสัญญาณว่ารอยขาดอาจกว้างและเป็นเรื่องที่ต้องรีบมาตรวจ

[4] ความรู้พื้นฐานที่ควรรู้

โรคนี้คืออะไร คือภาวะที่เส้นเอ็นข้อไหล่ขาด อาจขาดเพียงบางส่วนหรือขาดทั้งเส้น

สาเหตุหลักมีสองกลุ่ม

• กลุ่มเสื่อมสะสมตามวัย พบบ่อยในคนอายุมาก ค่อยเป็นค่อยไป

• กลุ่มอุบัติเหตุ เช่น หกล้ม ยกของกระชาก ไหล่หลุด พบในทุกวัยรวมถึงคนอายุน้อย

กลไกที่ทำให้เกิดอาการคือเมื่อเอ็นที่ช่วยยกและหมุนแขนขาดไป ความมั่นคงของข้อไหล่ลดลง ทำให้ปวดและอ่อนแรง

อาการที่พบบ่อย

• ปวดไหล่ โดยเฉพาะเวลายกแขนเหนือศีรษะหรือเอื้อมไปด้านหลัง

• ปวดมากตอนกลางคืน นอนทับข้างนั้นไม่ได้

• ยกแขนไม่ขึ้น หรือยกได้แต่ไม่มีแรง

• บางคนได้ยินเสียงกรอบแกรบในไหล่เวลาขยับ

[5] ปัจจัยเสี่ยง

[1] อายุมากขึ้น เส้นเอ็นเสื่อมและเลือดไปเลี้ยงน้อยลงตามวัย

[2] งานหรือกีฬาที่ต้องยกแขนเหนือศีรษะซ้ำ ๆ เช่น ทาสี ยกของ นักกีฬาขว้าง

[3] เคยมีอุบัติเหตุที่ไหล่ หกล้มเอามือยัน หรือไหล่เคยหลุด

[4] สูบบุหรี่ ทำให้เลือดไปเลี้ยงเส้นเอ็นแย่ลงและเสื่อมเร็วขึ้น

[5] โรคประจำตัวบางอย่าง เช่น เบาหวาน ที่ส่งผลต่อสุขภาพของเส้นเอ็น

[6] การวินิจฉัย ตรวจอย่างไรจึงจะรู้ว่าขาดแบบไหน

การจะตัดสินใจว่าควรผ่าหรือไม่ผ่า ต้องเริ่มจากการตรวจให้รู้ก่อนว่ารอยขาดเป็นแบบไหน กว้างแค่ไหน และกล้ามเนื้อยังดีอยู่หรือไม่ ขั้นตอนการตรวจมักเป็นไปตามลำดับนี้

[1] ซักประวัติ หมอจะถามว่าเริ่มปวดตอนไหน มีอุบัติเหตุนำมาก่อนหรือไม่ ปวดมานานแค่ไหน เพราะ "ขาดจากอุบัติเหตุ" กับ "ขาดจากความเสื่อม" มีแนวทางต่างกัน

[2] ตรวจร่างกาย หมอจะลองให้ยกแขน หมุนแขน และทดสอบกำลังกล้ามเนื้อ จุดสำคัญคือดูว่า "ยกแขนเองได้ไหม" และ "ถ้าคนอื่นช่วยยกขึ้น จะค้างไว้ได้ไหม"

[3] อัลตราซาวด์ (ultrasound) เป็นการตรวจที่เห็นเส้นเอ็นได้ทันทีในห้องตรวจ ไม่เจ็บ ไม่มีรังสี บอกได้ว่าเอ็นขาดบางส่วนหรือทั้งเส้น และยังใช้นำเข็มได้อย่างแม่นยำเวลาต้องฉีดยา

[4] เอกซเรย์ (X-ray) ไม่เห็นตัวเส้นเอ็นโดยตรง แต่ช่วยดูกระดูก ดูข้อเสื่อม และดูว่าหัวกระดูกต้นแขนเลื่อนสูงขึ้นหรือไม่ ซึ่งเป็นสัญญาณของรอยขาดเรื้อรังขนาดใหญ่

[5] คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) ใช้ในรายที่ต้องวางแผนผ่าตัด เพราะเห็นขนาดรอยขาด การหดรั้งของเอ็น และปริมาณไขมันที่แทรกในกล้ามเนื้อได้ชัดเจนที่สุด

[7] แนวทางรักษา จากเบาไปหนัก

เป้าหมายของการรักษาไม่ใช่แค่ทำให้ภาพเอ็นกลับมาสวย แต่คือทำให้คุณกลับไปใช้แขนทำสิ่งที่รักได้ ดูแลครอบครัว ทำงาน และนอนหลับได้โดยไม่ปวด หลายคนไปถึงเป้าหมายนั้นได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

แนวทางที่ไม่ต้องผ่าตัด มักเป็นทางเลือกแรกในกลุ่มที่เอ็นขาดจากความเสื่อม ผู้สูงอายุ หรือคนที่ใช้งานแขนไม่หนักมาก ประกอบด้วย

• พักการใช้งานที่กระตุ้นอาการ และปรับท่าทางในชีวิตประจำวัน

• กายภาพบำบัด ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญ เน้นยืดและฝึกกำลังกล้ามเนื้อรอบไหล่และสะบักให้มาช่วยพยุงข้อ

• ยาแก้ปวดและยาลดการอักเสบ ตามที่แพทย์แนะนำ

• การฉีดยาเข้าบริเวณข้อไหล่ เช่น ยาลดการอักเสบ โดยใช้อัลตราซาวด์นำเข็มให้เข้าตำแหน่งแม่นยำ ช่วยลดปวดเพื่อให้ทำกายภาพได้ดีขึ้น

แนวทางผ่าตัด จะพิจารณาในกลุ่มที่มีข้อบ่งชี้ชัดเจน เช่น คนอายุน้อยที่เอ็นขาดจากอุบัติเหตุ รอยขาดขนาดใหญ่ในคนที่ยังแข็งแรงและใช้งานแขนมาก หรือคนที่รักษาแบบไม่ผ่าตัดเต็มที่แล้วอาการยังไม่ดีขึ้น การผ่าตัดส่วนใหญ่ทำผ่านการส่องกล้อง (arthroscopic surgery) ซึ่งแผลเล็กและฟื้นตัวได้ดี

สิ่งสำคัญที่อยากให้เข้าใจคือ การดูแลตัวเองตั้งแต่เนิ่น ๆ ไม่ใช่เพื่อกลัวอะไร แต่เพื่อรักษาแขนข้างที่คุณใช้ดูแลคนที่คุณรักเอาไว้ให้ดีที่สุด และยิ่งในรายที่ขาดจากอุบัติเหตุ การมาตรวจเร็วจะช่วยให้มีทางเลือกมากกว่า เพราะถ้าปล่อยไว้นาน เอ็นที่หดและกล้ามเนื้อที่ลีบลงจะทำให้การซ่อมแซมยากขึ้น

[8] พยากรณ์โรค หายไหม นานแค่ไหน กลับมาเป็นอีกไหม

ข่าวดีคือผู้ป่วยจำนวนมากที่เอ็นขาดจากความเสื่อม ตอบสนองดีต่อการรักษาแบบไม่ผ่าตัด อาการปวดและการใช้งานดีขึ้นได้ภายในไม่กี่เดือน โดยเฉพาะรายที่รอยขาดไม่กว้าง กล้ามเนื้อยังแข็งแรง และเริ่มทำกายภาพอย่างสม่ำเสมอ

อย่างไรก็ตาม รอยขาดที่ปล่อยไว้บางรายอาจค่อย ๆ กว้างขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป ซึ่งสัมพันธ์กับอาการที่แย่ลงได้ จึงควรติดตามกับแพทย์เป็นระยะ ไม่ใช่หายปวดแล้วเลิกดูแล

ส่วนการกลับมาเป็นซ้ำ ขึ้นกับสาเหตุและการดูแลต่อเนื่อง การฝึกกล้ามเนื้อรอบไหล่ให้แข็งแรงและหลีกเลี่ยงท่าที่กระตุก จะช่วยลดโอกาสกลับมามีปัญหาได้

[9] ถ้าปล่อยไว้ไม่รักษาจะเป็นอย่างไร

ในรายที่รอยขาดกว้างและไม่ได้ดูแล สิ่งที่อาจเกิดขึ้นตามมาคือ

• รอยขาดกว้างขึ้น และกล้ามเนื้อที่เคยทำงานค่อย ๆ ลีบลงจนมีไขมันแทรก ทำให้ถึงจุดที่เย็บกลับได้ยาก

• ยกแขนได้น้อยลงเรื่อย ๆ จนบางรายยกแขนเองแทบไม่ได้

• เมื่อทิ้งไว้นานหลายปี ข้อไหล่อาจเสื่อมตามมา

นี่ไม่ใช่เรื่องที่จะเกิดกับทุกคน และไม่ใช่เรื่องที่ต้องตื่นตระหนก แต่เป็นเหตุผลว่าทำไมการมาตรวจให้รู้สถานะของไหล่ตั้งแต่เนิ่น ๆ จึงช่วยให้คุณมีทางเลือกมากที่สุด

[10] วิธีดูแลและป้องกัน

[1] ฝึกกล้ามเนื้อรอบไหล่และสะบักให้แข็งแรงอย่างสม่ำเสมอ

[2] หลีกเลี่ยงการยกของหนักเหนือศีรษะแบบกระชาก ใช้ท่าที่ถูกต้อง

[3] อบอุ่นร่างกายก่อนออกกำลังกายหรือเล่นกีฬาที่ใช้ไหล่

[4] งดสูบบุหรี่ เพราะทำให้เส้นเอ็นเสื่อมเร็วขึ้น

[5] ถ้าเริ่มปวดไหล่เรื้อรังหรือยกแขนผิดปกติ ควรตรวจแต่เนิ่น ๆ อย่ารอให้แย่

[11] คำถามที่พบบ่อย

ถาม เอ็นไหล่ขาดแล้วจะต่อกันเองได้ไหม

ตอบ เส้นเอ็นที่ขาดไม่ได้ต่อกลับมาเหมือนเดิมเอง แต่ในหลายราย ร่างกายและกล้ามเนื้อรอบ ๆ สามารถปรับตัวให้ใช้แขนได้ดีและหายปวดได้ โดยไม่จำเป็นต้องเย็บเอ็น

ถาม ไม่ผ่าตัดจะอันตรายไหม

ตอบ ในกลุ่มเสื่อมตามวัยที่รอยขาดไม่กว้าง การรักษาแบบไม่ผ่าตัดเป็นทางเลือกแรกที่ปลอดภัยและได้ผลดีในหลายราย สิ่งสำคัญคือต้องตรวจให้รู้ก่อนว่าอยู่กลุ่มไหน และติดตามเป็นระยะ

ถาม ฉีดยาเข้าไหล่ช่วยได้จริงไหม

ตอบ การฉีดยาลดการอักเสบช่วยลดปวดในช่วงที่อักเสบมาก เพื่อให้ทำกายภาพได้ ไม่ใช่การรักษาที่ทำให้เอ็นกลับมาเชื่อมกัน จึงต้องทำควบคู่กับการฟื้นฟูกล้ามเนื้อ

ถาม ผ่าตัดแล้วจะหายขาดเลยไหม

ตอบ การผ่าตัดช่วยได้มากในรายที่มีข้อบ่งชี้เหมาะสม แต่ต้องอาศัยการทำกายภาพหลังผ่าตัดอย่างตั้งใจ และในรอยขาดใหญ่บางรายก็มีโอกาสที่เอ็นจะขาดซ้ำได้ จึงต้องวางแผนร่วมกับแพทย์เป็นรายบุคคล

ถาม ควรมาตรวจเมื่อไหร่

ตอบ ถ้าปวดไหล่เรื้อรังเกินสองถึงสามสัปดาห์ ยกแขนได้น้อยลง หรือมีอุบัติเหตุที่ไหล่แล้วยกแขนไม่ขึ้น ควรมาตรวจ โดยเฉพาะรายหลังเพราะการมาเร็วช่วยเพิ่มทางเลือกในการรักษา

[12] สรุป 5 ข้อที่อยากให้จำ

[1] เส้นเอ็นไหล่ขาด ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องผ่าตัด คำถามที่สำคัญคือ "ขาดแบบไหน ในใคร และนานแค่ไหน"

[2] กลุ่มเสื่อมตามวัยที่รอยขาดไม่กว้าง มักเริ่มด้วยการรักษาแบบไม่ผ่าตัด และได้ผลดีในหลายราย

[3] กลุ่มอายุน้อยที่ขาดจากอุบัติเหตุ การมาตรวจและรักษาเร็วเป็นเรื่องสำคัญ เพราะปล่อยไว้นานจะรักษายากขึ้น

[4] หัวใจของการรักษาแบบไม่ผ่าตัดคือกายภาพบำบัด ส่วนการฉีดยาช่วยลดปวดเพื่อให้ฟื้นฟูได้ดีขึ้น

[5] สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกทางที่เหมาะกับคุณจริง ๆ คุณไม่ได้เผชิญเรื่องนี้คนเดียว และการดูแลไหล่ให้แข็งแรงวันนี้ คือการรักษาแขนที่คุณใช้โอบกอดคนที่คุณรักเอาไว้

――――――――――――――――――――――――

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์เป็นรายบุคคลได้ หากมีอาการปวดไหล่เรื้อรังหรือยกแขนผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจและวางแผนการรักษาที่เหมาะกับคุณ

ปรึกษาหมอเก่ง กระดูกและข้อ ธนินนิตย์คลินิก Line ID @doctorkeng หรือโทร 081-5303666

ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง

――――――――――――――――――――――――

#ปวดไหล่ #เส้นเอ็นไหล่ขาด #เอ็นข้อไหล่ฉีกขาด #ยกแขนไม่ขึ้น #รักษาปวดไหล่ไม่ผ่าตัด #อัลตราซาวด์ข้อไหล่ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ธนินนิตย์คลินิก #กระดูกและข้อเชียงใหม่ #ปวดไหล่กลางคืน