ยกแขนไม่ขึ้น ใส่เสื้อลำบาก ปวดไหล่ตอนกลางคืน... สัญญาณเตือนภาวะไหล่ติดที่ห้ามมองข้าม”
คุณป้ามาลี อายุ 58 ปี เริ่มมีอาการปวดไหล่ข้างซ้ายมาประมาณ 2 เดือน ตอนแรกคิดว่าเป็นแค่ปวดกล้ามเนื้อธรรมดาจากการยกของหนัก จึงไปนวดบ้าง แปะพลาสเตอร์ยาบ้าง แต่อาการกลับไม่ดีขึ้น
จนกระทั่งวันหนึ่ง คุณป้าพบว่าตัวเองเริ่มติดกระดุมเสื้อด้านหลังไม่ได้ จะเอื้อมมือหยิบของบนชั้นวางก็ทำไม่ได้เพราะยกแขนไม่ขึ้น แถมตอนกลางคืนยังนอนปวดจนสะดุ้งตื่นแทบทุกคืน จนเริ่มกังวลว่าตัวเองจะเป็นอัมพฤกษ์หรือเปล่า ลูกหลานจึงรีบพามารับการตรวจกับผม
เมื่อข้อไหล่ “ติด” เหมือนใส่เสื้อที่ตัวเล็กเกินไป
ลองจินตนาการดูนะครับว่า ข้อไหล่ของเราเหมือนกับลูกบอลที่อยู่ในเบ้า และมีเนื้อเยื่อบางๆ หุ้มอยู่รอบๆ เพื่อช่วยให้เคลื่อนไหวได้คล่องตัว แต่เมื่อเกิด ภาวะข้อไหล่ติด (Frozen Shoulder) เนื้อเยื่อหุ้มข้อนี้จะเกิดการอักเสบจนหนาตัวขึ้นและหดรั้ง
เปรียบเทียบง่ายๆ เหมือนกับเรากำลังใส่เสื้อเชิ้ตที่ซักแล้วหดจนตัวเล็กจิ๋วครับ เมื่อเราพยายามจะขยับแขน เสื้อที่ตึงและแน่นนั้นก็จะรั้งแขนเราไว้ ทำให้ขยับไม่ได้และรู้สึกเจ็บปวดอย่างมากนั่นเอง
รู้จักกับภาวะข้อไหล่ติด (Adhesive Capsulitis)
ภาวะข้อไหล่ติด คือ ภาวะที่มีการอักเสบและหนาตัวของเนื้อเยื่อหุ้มข้อไหล่ ทำให้พื้นที่ว่างภายในข้อลดลง ส่งผลให้ข้อไหล่เคลื่อนไหวได้น้อยลงในทุกทิศทาง โดยเฉพาะท่าที่ต้องหมุนไหล่เข้าหรือออก
โรคนี้มักพบได้บ่อยในผู้ที่มีอายุระหว่าง 40–60 ปี และพบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย โดยอาการมักจะค่อยเป็นค่อยไป ไม่ได้เกิดขึ้นทันทีทันใดเหมือนอุบัติเหตุ
3 ระยะของความปวดและการติดขัด
ภาวะไหล่ติดมักจะมีวงจรของโรคแบ่งออกเป็น 3 ระยะหลักๆ ดังนี้ครับ
ระยะปวด (Freezing Stage): ระยะนี้คนไข้จะเริ่มรู้สึกปวดไหล่มากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะตอนกลางคืนหรือตอนที่ขยับแขนเร็วๆ ไหล่จะเริ่มขยับได้น้อยลง ระยะนี้กินเวลาประมาณ 2–9 เดือน
ระยะติด (Frozen Stage): ความปวดอาจจะเริ่มลดลงบ้าง แต่ความลำบากจะมาอยู่ที่ "ความตึง" ครับ ไหล่จะติดแข็งจนใช้งานในชีวิตประจำวันลำบาก ระยะนี้กินเวลา 4–12 เดือน
ระยะฟื้นตัว (Thawing Stage): อาการติดแข็งจะค่อยๆ ทุเลาลง ข้อไหล่เริ่มกลับมาขยับได้มากขึ้น ระยะนี้กินเวลาตั้งแต่ 6 เดือนถึง 2 ปี
ใครบ้างที่เสี่ยงต่อการไหล่ติด
โรคประจำตัว: โดยเฉพาะโรคเบาหวาน (พบได้บ่อยมาก) และโรคต่อมไทรอยด์
การไม่ได้ขยับไหล่เป็นเวลานาน: เช่น หลังผ่าตัดเต้านม ผ่าตัดหัวใจ หรือแขนหักแล้วต้องใส่ผ้าคล้องแขนไว้นานๆ
อายุและเพศ: ผู้หญิงวัยกลางคนถึงผู้สูงอายุมีความเสี่ยงสูงกว่ากลุ่มอื่น
อุบัติเหตุบริเวณไหล่: แม้จะเป็นการบาดเจ็บเล็กน้อยแต่ถ้าทิ้งไว้จนอักเสบเรื้อรังก็อาจนำไปสู่ภาวะนี้ได้
โรคหัวใจและหลอดเลือด: มีความเกี่ยวพันกับการไหลเวียนเลือดที่ลดลงในบางจุด
การตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์
เมื่อมาพบแพทย์ ผมจะเริ่มจากการซักประวัติอย่างละเอียด และตรวจร่างกายโดยการขยับแขนของคนไข้ในทิศทางต่างๆ เพื่อดูว่า "ติด" ในระดับไหน
การตรวจร่างกาย: แพทย์จะเปรียบเทียบการขยับแขนที่คนไข้ยกเอง กับการที่แพทย์ช่วยยกให้ ถ้าติดทั้งสองอย่างมักจะเป็นภาวะไหล่ติด
การเอกซเรย์: เพื่อดูว่ามีความเสื่อมของข้อหรือหินปูนเกาะหรือไม่ (ปกติภาวะไหล่ติดมักไม่เห็นความผิดปกติชัดเจนในเอกซเรย์ธรรมดา)
การตรวจด้วยอัลตราซาวด์: ช่วยดูการอักเสบของเส้นเอ็นและเนื้อเยื่อหุ้มข้อได้ทันทีในห้องตรวจ
การทำ MRI: จะใช้ในกรณีที่สงสัยว่ามีเอ็นฉีกขาดร่วมด้วย หรือต้องการวางแผนผ่าตัด
แนวทางการรักษา: เน้นหายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด
ข่าวดีคือ ผู้ป่วยส่วนใหญ่กว่า 90% สามารถหายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด ครับ แต่ต้องใช้ความอดทนและวินัยในการรักษาดังนี้
การปรับพฤติกรรม: หลีกเลี่ยงการยกของหนัก หรือท่าทางที่กระชากไหล่ แต่ต้องพยายามขยับไหล่เบาๆ สม่ำเสมอ ไม่ควรนิ่งเฉยจนไหล่ติดมากขึ้น
กายภาพบำบัด: นี่คือหัวใจสำคัญครับ การยืดเหยียดเนื้อเยื่อหุ้มข้ออย่างถูกวิธีจะช่วยเพิ่มมุมการเคลื่อนไหวได้ดีที่สุด
การใช้ยา: ยาต้านการอักเสบสเตียรอยด์ช่วยลดความปวดในระยะแรกได้
การฉีดยาเฉพาะจุดโดยใช้เครื่องอัลตราซาวด์: แพทย์จะใช้เครื่องอัลตราซาวด์นำทางเพื่อฉีดยาลดอักเสบและน้ำยาพิเศษเข้าไปในข้อไหล่ (Hydrodilatation) เพื่อช่วยให้เนื้อเยื่อที่หดรั้งขยายตัวออก วิธีนี้แม่นยำและช่วยลดปวดได้รวดเร็ว
การผ่าตัด: จะทำเฉพาะในรายที่รักษาด้วยวิธีอื่นนานกว่า 6 เดือนแล้วไม่ดีขึ้น โดยมักใช้วิธีส่องกล้องเข้าไปตัดเลาะเนื้อเยื่อที่พังผืดออก แผลจะเล็กและฟื้นตัวไวครับ
พยากรณ์โรค: นานแค่ไหนถึงจะหาย?
หลายคนกังวลว่าจะเป็นตลอดไปไหม คำตอบคือ "หายได้ครับ" แต่ต้องยอมรับว่าโรคนี้เป็นโรคที่ใช้เวลานาน บางรายอาจใช้เวลา 1-2 ปีในการกลับมาเป็นปกติ
สิ่งสำคัญคือห้ามท้อใจในการทำกายภาพบำบัด เพราะถ้าหยุดทำกลางคัน ไหล่อาจจะกลับมาติดถาวรจนเสียฟังก์ชันการใช้งานไปได้ครับ
ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง
หากปล่อยไว้ไม่รักษา นอกจากความปวดทรมานแล้ว อาจเกิดปัญหาตามมาดังนี้
กล้ามเนื้อลีบ: เนื่องจากแขนไม่ได้ใช้งานเป็นเวลานาน
ปวดร้าวไปที่คอ: เพราะร่างกายพยายามใช้กล้ามเนื้อคอและบ่าช่วยยกแขนแทนไหล่
กระดูกพรุนเฉพาะที่: จากการที่แขนไม่ได้ลงน้ำหนักหรือขยับเขยื้อน
5 วิธีป้องกันไหล่ติด
ขยับไหล่สม่ำเสมอ: บริหารท่าแกว่งแขนหรือยืดไหล่เบาๆ ทุกวัน โดยเฉพาะวัยทำงาน
ควบคุมเบาหวาน: หากเป็นเบาหวาน ต้องคุมระดับน้ำตาลให้ดีเพื่อลดการอักเสบในร่างกาย
ปรึกษาแพทย์หลังบาดเจ็บ: หากไหล่บาดเจ็บ อย่าปล่อยให้นิ่งนานเกินไป ควรเริ่มขยับตามคำแนะนำของแพทย์
จัดระเบียบร่างกาย: ไม่นั่งห่อไหล่หรือก้มตัวทำงานนานๆ
สังเกตอาการ: หากเริ่มปวดไหล่ตอนนอนเกิน 2 สัปดาห์ ควรรีบไปพบแพทย์ครับ
คำถามที่พบบ่อย (Q&A)
Q: ปวดไหล่แล้วนวดได้ไหม? A: นวดเบาๆ เพื่อผ่อนคลายกล้ามเนื้อรอบๆ ได้ครับ แต่ห้าม "ดัด" หรือ "กระชาก" ไหล่แรงๆ เพราะจะยิ่งทำให้เนื้อเยื่อหุ้มข้ออักเสบและฉีกขาดมากขึ้นครับ
Q: ไหล่ติดต้องตรวจ MRI ทุกคนไหม? A: ไม่จำเป็นครับ ส่วนใหญ่แพทย์วินิจฉัยได้จากการตรวจร่างกายและอัลตราซาวด์ จะทำ MRI ต่อเมื่อสงสัยว่ามีเอ็นไหล่ฉีกขาดร่วมด้วยเท่านั้น
Q: นานแค่ไหนปวดไหล่ถึงควรมาหาหมอ? A: หากปวดต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ หรือเริ่มมีอาการยกแขนหยิบของลำบากแม้เพียงเล็กน้อย ควรรีบมาตรวจทันทีครับ การรักษาในระยะแรกทำได้ง่ายกว่ามาก
สรุปประเด็นสำคัญ
ไหล่ติดเกิดจากเนื้อเยื่อหุ้มข้ออักเสบและหดรั้ง ไม่ใช่แค่ปวดกล้ามเนื้อ
อาการเด่นคือ ปวดตอนกลางคืนและยกแขนขึ้นไม่สุดในทุกทิศทาง
โรคนี้ใช้เวลารักษานาน แต่สามารถหายขาดได้
การทำกายภาพบำบัดและยืดเหยียดคือหัวใจสำคัญของการรักษา
การฉีดยานำทางด้วยอัลตราซาวด์ช่วยลดความทรมานและเพิ่มการเคลื่อนไหวได้เร็วขึ้น
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดไหล่ #ไหล่ติด #ข้อไหล่ติด #ปวดไหล่ตอนกลางคืน #กายภาพบำบัดไหล่ #ฉีดยาอัลตราซาวด์ #เบาหวานไหล่ติด #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ปวดข้อ #กระดูกและข้อ #FrozenShoulder #ShoulderPain #AdhesiveCapsulitis #Orthopedics #HealthTips
Reference List
[ปรับให้ใช้บทความคลาสสิกแทน] Waldburger M, Meier JL, Gobelet C. The frozen shoulder. Diagnosis and management. Clin Rheumatol. 1992 Sep;11(3):364-368. doi:10.1007/BF02207194. PMID:1281062.
บทความนี้อธิบายการวินิจฉัยไหล่ติดและการแยกโรคจากไหล่แข็งที่ไม่ได้มีพังผืดในข้อ โดยเน้นตรวจช่วงการเคลื่อนไหวของไหล่ทุกทิศทาง และเสนอแนวทางรักษาเป็นขั้น ๆ ตั้งแต่ยาลดปวด กายภาพบำบัด การยืดเหยียด ไปจนถึงการดมยาสลบแล้วดัดไหล่หรือผ่าตัดคลายพังผืดในรายที่ดื้อการรักษาRamirez J. Adhesive capsulitis: diagnosis and management. Am Fam Physician. 2019 Mar 1;99(5):297-300. PMID:30811157.
บทความสำหรับหมอเวชปฏิบัติครอบครัวนี้สรุปว่าไหล่ติดมักพบในคนวัยกลางคน โดยเฉพาะผู้ป่วยเบาหวานและไทรอยด์ผิดปกติ การวินิจฉัยอาศัยอาการปวดไหล่ร่วมกับข้อจำกัดการหมุนออกอย่างชัดเจน และแนะนำการรักษาด้วยยาแก้ปวด ยาสเตียรอยด์ระยะสั้น การฉีดสเตียรอยด์เข้าข้อ และกายภาพบำบัดเป็นหลัก ก่อนพิจารณาส่งต่อผ่าตัดในรายที่ไม่ดีขึ้นMillar NL, Meakins A, Struyf F, Itoi E, Ries F, Powell S, et al. Frozen shoulder. Nat Rev Dis Primers. 2022 Sep 8;8(1):59. doi:10.1038/s41572-022-00386-2. PMID:36075904.
รีวิวระดับสูงนี้สรุปกลไกโรคไหล่ติดว่าเกี่ยวข้องกับการเกิดพังผืดในเยื่อหุ้มข้อจากการทำงานผิดปกติของ fibroblast และ myofibroblast ร่วมกับการอักเสบและเส้นเลือดใหม่ อธิบายปัจจัยเสี่ยงสำคัญ เช่น เบาหวาน โรคไทรอยด์ และการตรึงไหล่นาน ๆ พร้อมทั้งสรุปหลักฐานปัจจุบันด้านยา กายภาพบำบัด การฉีดยา การขยายข้อด้วยน้ำ (hydrodistension) และการผ่าตัดส่องกล้องPage MJ, Green S, Kramer S, Johnston RV, McBain B, Chau M, Buchbinder R. Manual therapy and exercise for adhesive capsulitis (frozen shoulder). Cochrane Database Syst Rev. 2014 Aug 26;2014(8):CD011275. doi:10.1002/14651858.CD011275. PMID:25157702.
Cochrane review นี้รวบรวมงานวิจัยการทำ manual therapy และออกกำลังกายสำหรับไหล่ติด พบว่าการทำกายภาพร่วมกับการดัดข้อช่วยให้อาการปวดและการเคลื่อนไหวดีขึ้น แต่เมื่อเทียบกับการฉีดสเตียรอยด์เข้าข้อแล้ว ผลในระยะสั้น (4–6 สัปดาห์) ของการฉีดสเตียรอยด์มักดีกว่าชัดเจน ขณะที่ผลระยะยาวของทั้งสองวิธีใกล้เคียงกัน จึงสนับสนุนว่ากายภาพบำบัดมีบทบาทสำคัญในการฟื้นมุมไหล่ โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับการฉีดยาในระยะเริ่มต้นRobinson CM, Seah KT, Chee YH, Hindle P, Murray IR. Frozen shoulder. J Bone Joint Surg Br. 2012 Jan;94(1):1-9. doi:10.1302/0301-620X.94B1.27093. PMID:22219239.
บทความจาก JBJS นี้อธิบายลักษณะทางคลินิกของไหล่ติดและธรรมชาติของโรคว่าอาการอาจยืดเยื้อหลายปีและบางรายไม่หายสนิทโดยธรรมชาติ ผู้เขียนสรุปแนวทางรักษาเริ่มจากการใช้ยาและกายภาพบำบัด หาก 3–6 เดือนยังไม่ดีขึ้นจึงพิจารณาวิธีรุกล้ำมากขึ้น เช่น การขยายข้อด้วยน้ำ การดัดไหล่ภายใต้การดมยาสลบ และการผ่าตัดส่องกล้องตัดพังผืด ซึ่งมักช่วยคืนมุมการเคลื่อนไหวได้ดีในผู้ป่วยที่ดื้อการรักษาทั่วไป
No comments:
Post a Comment