ยกแขนไม่สุด ติดตะขอเสื้อในไม่ได้... สัญญาณเตือนภัยเงียบของโรค "ไหล่ติด"

 

ยกแขนไม่สุด ติดตะขอเสื้อในไม่ได้... สัญญาณเตือนภัยเงียบของโรค "ไหล่ติด"

"หมอคะ แค่จะเอื้อมมือไปหยิบของหลังรถ แขนมันก็เจ็บจี๊ดขึ้นมาจนน้ำตาเล็ดเลยค่ะ ยิ่งตอนนอนนะ บางคืนปวดจนตื่น นอนทับไหล่ข้างนั้นไม่ได้เลย"

นี่คือคำบอกเล่าจากคุณป้าสมศรี (นามสมมติ) คนไข้วัย 55 ปี ที่เดินกุมไหล่เข้ามาหาหมอด้วยสีหน้ากังวลใจ แกเล่าต่อว่า ตอนแรกคิดว่าแค่นอนผิดท่า เดี๋ยวก็คงหาย แต่นี่ผ่านไป 3 เดือนแล้ว อาการกลับแย่ลงเรื่อยๆ จนตอนนี้แม้แต่จะสระผม หรือติดตะขอเสื้อชั้นในเองยังทำแทบไม่ได้

หลายท่านที่อ่านอยู่ อาจจะกำลังพยักหน้า เพราะอาการแบบนี้คือเรื่องจริงที่เกิดขึ้นกับหลายๆ คน และบ่อยครั้งที่เรามักจะปล่อยผ่าน เพราะคิดว่าเป็นเรื่องของความเสื่อมตามวัย

แต่ความจริงแล้ว อาการเหล่านี้คือสัญญาณที่ร่างกายกำลังบอกว่า ไหล่ของคุณกำลัง "แข็ง" และ "ติด" เหมือนกับเสื้อที่ถูกแช่แข็งจนขยับไม่ได้ วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังแบบเจาะลึก แต่เข้าใจง่าย ว่าโรคนี้มันเกิดขึ้นได้อย่างไร และเราจะกู้คืนการเคลื่อนไหวของไหล่กลับมาได้อย่างไรครับ

โรคไหล่ติด คืออะไร? ทำไมอยู่ดีๆ ถึงขยับไม่ได้

ถ้าจะอธิบายให้เห็นภาพที่สุด ลองจินตนาการว่าข้อไหล่ของเราเหมือน "ลูกบอลในถุง" ครับ

ลูกบอล คือ หัวกระดูกต้นแขน ส่วนถุง คือ เยื่อหุ้มข้อไหล่ที่ห่อหุ้มลูกบอลนี้ไว้ โดยปกติแล้ว ถุงนี้จะมีความยืดหยุ่นสูง เหมือนถุงผ้าที่หลวมๆ ทำให้ลูกบอลหมุนไปมาได้อิสระ เราจึงแกว่งแขน ยกแขน หมุนแขนได้รอบทิศทาง

แต่ในคนที่เป็นโรคไหล่ติด (Frozen Shoulder) ถุงเยื่อหุ้มข้อนี้เกิดการ "อักเสบ" พออักเสบมากๆ เข้า มันก็จะเริ่มหนาตัวขึ้น หดตัว และแข็งกระด้าง เหมือนถุงพลาสติกที่โดนความร้อนจนหดรัดลูกบอลไว้แน่น

ผลที่ตามมาคือ ลูกบอล (หัวกระดูก) ขยับไม่ได้ จะหมุนไปทางไหนก็ติด ขยับนิดเดียวก็เจ็บ เพราะเยื่อหุ้มข้อมันตึงและรั้งไปหมด นี่คือสาเหตุว่าทำไมคุณถึงยกแขนไม่สุด หรือไพล่มือไปด้านหลังไม่ได้นั่นเองครับ

อาการ 3 ระยะ... รู้ไว้ จะได้ไม่ตกใจ

โรคไหล่ติดนี้มีธรรมชาติของโรคที่ค่อนข้างแปลก คือมันมี "วัฏจักร" ของมันครับ แบ่งออกเป็น 3 ระยะหลักๆ ซึ่งการเข้าใจระยะเหล่านี้สำคัญมาก เพราะจะทำให้เรารู้ว่าเรากำลังเผชิญกับอะไร และต้องรักษายังไง

ระยะที่ 1: ระยะเจ็บปวด (Freezing Stage)

ช่วงนี้เปรียบเสมือนช่วงที่ "น้ำกำลังจะกลายเป็นน้ำแข็ง" เยื่อหุ้มข้อเริ่มมีการอักเสบแดง

• อาการเด่น: ปวดครับ ปวดมาก โดยเฉพาะเวลาขยับแขนไปจนสุดระยะ หรือขยับเร็วๆ จะเจ็บแปล๊บ
• จุดสังเกต: อาการปวดมักจะรุนแรงตอนกลางคืน หลายคนนอนไม่หลับ หรือสะดุ้งตื่นเพราะเผลอพลิกตัวทับไหล่ข้างที่เจ็บ
• ระยะเวลา: มักจะเป็นอยู่ประมาณ 2-9 เดือน ช่วงนี้การเคลื่อนไหวจะเริ่มลดลงช้าๆ เพราะความเจ็บทำให้เราไม่อยากขยับ

ระยะที่ 2: ระยะข้อยึด (Frozen Stage)

ช่วงนี้คือ "แข็งโป๊ก" ครับ อาการปวดอาจจะเริ่มลดลงบ้าง (ไม่ได้หายไปนะ แต่ปวดน้อยกว่าระยะแรก) แต่สิ่งที่มาแทนที่คือ "ความแข็ง"

• อาการเด่น: ไหล่จะติดแข็งอย่างชัดเจน ยกแขนได้จำกัดมาก กิจวัตรประจำวันจะลำบากสุดๆ เช่น หวีผมไม่ได้ เกาหลังไม่ได้ ใส่เสื้อผ้าลำบาก
• กลไก: เยื่อหุ้มข้อหนาตัวเต็มที่และหดรัดรอบข้อไหล่แน่นมาก
• ระยะเวลา: กินเวลาประมาณ 4-12 เดือน เป็นช่วงที่คนไข้จะรู้สึกอึดอัดในการใช้ชีวิตมากที่สุด

ระยะที่ 3: ระยะฟื้นตัว (Thawing Stage)

เป็นช่วง "น้ำแข็งละลาย"

• อาการเด่น: อาการปวดหายไปเกือบหมด ความยืดหยุ่นของข้อไหล่จะค่อยๆ กลับมาเองอย่างช้าๆ
• ระยะเวลา: อาจใช้เวลา 6 เดือน ถึง 2 ปี (หรือนานกว่านั้น) ในการที่ไหล่จะกลับมาขยับได้ดีขึ้น

ใครบ้างที่มีความเสี่ยง? ทำไมต้องเป็นเรา?

โรคนี้ไม่ได้เกิดกับทุกคนครับ แต่มีกลุ่มเสี่ยงที่ชัดเจนมากๆ จากข้อมูลทางการแพทย์ล่าสุด พบว่าปัจจัยเหล่านี้กระตุ้นให้เกิดไหล่ติดได้ง่ายขึ้น

1. อายุและเพศ: พบบ่อยที่สุดในช่วงอายุ 40-60 ปี และผู้หญิงเป็นมากกว่าผู้ชายเล็กน้อย
2. โรคเบาหวาน: นี่คือตัวการสำคัญเลยครับ คนที่เป็นเบาหวานมีความเสี่ยงจะเป็นไหล่ติดมากกว่าคนทั่วไปถึง 5 เท่า! และถ้าเป็นแล้ว มักจะเป็นรุนแรงกว่า รักษายากกว่าด้วย สาเหตุเพราะระดับน้ำตาลในเลือดที่สูงไปทำให้คอลลาเจนในเยื่อหุ้มข้อเกิดการเปลี่ยนแปลง แข็งตัวง่ายขึ้น
3. โรคไทรอยด์: ทั้งไทรอยด์เป็นพิษและไทรอยด์ต่ำ ก็มีความสัมพันธ์กับโรคนี้
4. การบาดเจ็บหรือไม่ได้ขยับไหล่นานๆ: เช่น คนที่แขนหักต้องใส่เฝือก, คนที่เพิ่งผ่าตัดเต้านม หรือผ่าตัดหัวใจ แล้วไม่ค่อยกล้าขยับแขน พอไหล่อยู่นิ่งๆ นานๆ เยื่อหุ้มข้อก็จะเริ่มยึดติด

การตรวจวินิจฉัย: หมอรู้ได้ยังไงว่าเป็นไหล่ติด ไม่ใช่เอ็นฉีก?

การวินิจฉัยโรคนี้ หัวใจสำคัญคือ "การตรวจร่างกาย" ครับ

หมอจะทำการทดสอบโดยการจับแขนคนไข้ขยับ (Passive Motion) เพื่อดูว่า "ติดจริง" หรือไม่

• ถ้าเป็น เอ็นไหล่ฉีกหรืออักเสบ: คนไข้ยกเองจะเจ็บและยกไม่ขึ้น แต่ถ้าหมอช่วยจับยก จะยกได้จนสุด (เพราะข้อไม่ได้ติด แต่ไม่มีแรงยก)
• ถ้าเป็น ไหล่ติด: ไม่ว่าคนไข้จะยกเอง หรือหมอช่วยจับยก มันก็จะไปไม่ได้ มันจะติดกึกเหมือนมีอะไรมาล็อคไว้ เพราะถุงหุ้มข้อมันรั้งไว้จริงๆ

เอกซเรย์ (X-ray): ส่วนใหญ่ภาพจะออกมา "ปกติ" ครับ กระดูกไม่ได้หัก ข้อไม่ได้เสื่อมรุนแรง ซึ่งการเอกซเรย์มีประโยชน์เพื่อ "ตัดโรคอื่นออกไป" เช่น หินปูนเกาะกระดูก หรือข้อไหล่เสื่อม

อัลตราซาวด์ (Ultrasound) และ MRI: จะช่วยให้เห็นรายละเอียดของเนื้อเยื่อครับ ในคนที่เป็นไหล่ติด เราอาจจะเห็นเยื่อหุ้มข้อที่หนาตัวขึ้น หรือเห็นการอักเสบ (มีสีแดงขึ้นในภาพ Doppler) บริเวณ Rotator Interval ซึ่งเป็นการยืนยันการวินิจฉัย และช่วยดูว่ามีเอ็นไหล่ฉีกร่วมด้วยหรือไม่

แนวทางการรักษา: จำเป็นต้องผ่าตัดไหม?

ข่าวดีครับ! "ผู้ป่วยส่วนใหญ่มากกว่า 90% หายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด"

เป้าหมายของการรักษา คือ ลดความเจ็บปวด และ เพิ่มองศาการเคลื่อนไหว การรักษาจะขึ้นอยู่กับระยะของโรคที่เป็น

1. การปรับพฤติกรรมและกายภาพบำบัด (หัวใจสำคัญที่สุด) ไม่มียาวิเศษตัวไหนจะดีเท่ากับการยืดเหยียดครับ หมอจะสอนท่าบริหารเพื่อยืดเยื่อหุ้มข้อที่หดรัดให้คลายตัวออก

• ท่าไต่กำแพง (Wall climbing): ใช้นิ้วค่อยๆ ไต่ผนังขึ้นไปให้สูงที่สุดเท่าที่ทำได้
• ท่าใช้ไม้พลอง: ใช้แขนข้างดี ช่วยดันแขนข้างที่เจ็บขึ้นไป
• ท่ายืดหลัง: ใช้ผ้าขนหนูพาดหลัง มือดีดึงขึ้น เพื่อให้มือเจ็บไพล่หลังได้สูงขึ้น
• เคล็ดลับ: ต้องทำบ่อยๆ ทำทุกวัน วันละหลายๆ รอบ แต่ "ห้ามกระชาก" ให้ยืดจนรู้สึกตึงๆ เจ็บนิดๆ พอทนได้ แล้วค้างไว้

2. การใช้ยา ในระยะที่มีการอักเสบและปวดมาก (ระยะแรก) หมอจะจ่ายยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) เพื่อลดปวดและลดบวม ช่วยให้คนไข้ทำกายภาพได้ดีขึ้น

3. การฉีดยา (Ultrasound-guided injection) นี่เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพมากในปัจจุบัน หากกินยาและกายภาพแล้วยังปวดมาก หรือไหล่ติดแข็งจนทำกายภาพไม่ได้ หมอจะใช้ อัลตราซาวด์นำวิถี เพื่อมองเห็นเข็มและตำแหน่งภายในข้อไหล่อย่างชัดเจน แล้วฉีดยาลดอักเสบ (สเตียรอยด์) เข้าไปในข้อโดยตรง หรือทำการฉีดน้ำเกลือเข้าไปเพื่อขยายถุงหุ้มข้อ (Hydrodilatation)

• การทำ Hydrodilatation คือการฉีดน้ำเข้าไปดันให้ถุงหุ้มข้อที่หดรัดอยู่นั้น "โป่งพองและยืดออก" จากภายใน วิธีนี้ช่วยเพิ่มองศาการเคลื่อนไหวได้ทันทีในระดับหนึ่ง และลดปวดได้ดีมาก ช่วยให้กลับไปทำกายภาพต่อได้ง่ายขึ้น

4. การดัดไหล่ภายใต้การดมยาสลบ (Manipulation under anesthesia) ถ้าทำทุกวิธีแล้วไม่ดีขึ้น หมออาจพิจารณาวิธีนี้ คือให้คนไข้หลับ แล้วหมอจะทำการดัดข้อไหล่ให้เยื่อหุ้มข้อที่ยึดติดฉีกขาดออก (แบบควบคุมได้) เพื่อให้ข้อขยับได้

5. การผ่าตัดส่องกล้อง (Arthroscopic Capsular Release) เป็นทางเลือกสุดท้าย กรณีที่เป็นมานานมาก รักษามาทุกวิธีแล้วไม่หาย หรือมีพยาธิสภาพอื่นร่วมด้วย หมอจะเจาะรูเล็กๆ แล้วส่องกล้องเข้าไป "ตัด" เยื่อหุ้มข้อส่วนที่หนาและรัดตึงออก ให้ข้อไหล่กลับมาขยับได้อิสระ วิธีนี้แผลเล็ก เจ็บน้อย และฟื้นตัวไว

พยากรณ์โรค: จะกลับมาหายขาดไหม?

โรคไหล่ติดเป็นโรคที่ "หายได้" ครับ แต่ต้องใช้ "ความอดทนและวินัย" สูงมาก

• โดยธรรมชาติ ถ้าไม่รักษาเลย โรคอาจจะสงบลงได้เองใน 1-3 ปี แต่คนไข้อาจจะเหลืออาการไหล่ติดขัดบางมุม ไม่สามารถกลับมาใช้งานได้ 100% เหมือนเดิม
• แต่ถ้ารักษาอย่างถูกต้อง ทำกายภาพสม่ำเสมอ หรือได้รับการฉีดยา/ผ่าตัดเมื่อจำเป็น ระยะเวลาทรมานจะสั้นลงมาก และโอกาสที่ไหล่จะกลับมาใช้งานได้ใกล้เคียงปกติมีสูงมากครับ

บทเรียนจากคุณป้าสมศรี

หลังจากที่คุณป้าสมศรีได้รับการตรวจอย่างละเอียด พบว่าเป็นระยะ Freezing คืออักเสบมาก หมอจึงเริ่มด้วยการฉีดยาลดอักเสบแบบใช้อัลตราซาวด์นำทาง เพื่อให้แม่นยำที่สุด หลังจากฉีดไป 1 สัปดาห์ อาการปวดตอนกลางคืนหายไป ป้าสมศรีนอนหลับได้เต็มตื่น

เมื่อหายปวด ป้าสมศรีก็มีกำลังใจทำกายภาพบำบัด "ท่าไต่กำแพง" ตามที่หมอสอนทุกวัน ผ่านไป 4 เดือน วันนี้ป้าสมศรีเดินยิ้มเข้ามาในคลินิก ยกแขนโชว์หมอได้สุด และบอกว่า "ติดตะขอเสื้อในเองได้แล้วค่ะหมอ"

สรุป

โรคไหล่ติด ไม่ใช่แค่ความเสื่อมตามวัยที่ต้องทน แต่มันคือการอักเสบที่รักษาได้ ยิ่งมารักษาเร็ว ยิ่งหายเร็ว การปล่อยทิ้งไว้นานจนไหล่ "แข็ง" ถาวร จะทำให้การรักษายากขึ้นและใช้เวลานานขึ้น

ถ้าคุณหรือคนที่คุณรัก เริ่มมีอาการเจ็บไหล่แปล๊บๆ ตอนเอื้อมหยิบของ หรือปวดไหล่ตอนกลางคืน อย่านิ่งนอนใจครับ ลองเช็คตัวเองง่ายๆ ว่ายกแขนแนบหูได้สุดไหม หรือเอามือไพล่หลังเกาจุดกึ่งกลางหลังได้ไหม ถ้าทำไม่ได้... ให้รีบมาปรึกษาแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยครับ

ไหล่ที่ดี คือประตูสู่อิสระในการใช้ชีวิต อย่าปล่อยให้ความเจ็บปวดมาล็อคชีวิตคุณไว้นะครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ไหล่ติด #ปวดไหล่ #ยกแขนไม่ขึ้น #กายภาพบำบัดไหล่ติด #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ฉีดยาไหล่ติด #โรคกระดูกและข้อเชียงใหม่ #FrozenShoulder #ปวดไหล่ตอนนอน #เอ็นไหล่อักเสบ

References

1. Le HV, Lee SJ, Nazarian A, Rodriguez EK. Adhesive capsulitis of the shoulder: review of pathophysiology and current clinical treatments. Shoulder Elbow. 2017;9(2):75-84.
2. Mazzocca AD, Arciero RA. Frozen Shoulder. In: AAOS Comprehensive Orthopaedic Review. American Academy of Orthopaedic Surgeons; 2019.
3. Challoumas D, Biddle M, McLean M, Millar NL. Comparison of corticosteroids and other injections for frozen shoulder: A systematic review and network meta-analysis. JAMA Netw Open. 2020;3(10):e2021640.
4. Zreik NH, Malik RA, Charalambous CP. Adhesive capsulitis of the shoulder and diabetes: a meta-analysis of prevalence. Muscles Ligaments Tendons J. 2016;6(1):26-34.
5. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Frozen Shoulder. OrthoInfo. [Internet]. 2022 [cited 2025 Jan]. Available from: https://orthoinfo.aaos.org/en/diseases--conditions/frozen-shoulder/