การผ่าตัดส่องกล้องเย็บซ่อมเอ็นไหล่ ช่วยอะไร เมื่อไหร่ควรผ่า และผ่าดีกว่าไม่ผ่าตรง

 

เอ็นไหล่ขาด ไม่ใช่ทุกคนต้องผ่าตัด แต่บางคน "ยิ่งรอ ยิ่งเย็บกลับยาก"

มีคนไข้จำนวนไม่น้อยที่ยกแขนหวีผมไม่ขึ้น เอื้อมหยิบของบนชั้นไม่ได้ นอนตะแคงทับไหล่ข้างนั้นแล้วปวดจนตื่นกลางดึก พอไปตรวจเจอว่า "เอ็นหุ้มข้อไหล่ขาด" คำถามแรกที่ทุกคนถามคือ "ต้องผ่าไหมหมอ"

คำตอบจริงคือ ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องผ่า และก็ไม่ใช่ทุกคนที่รอได้ ความต่างอยู่ที่ "ขาดแบบไหน อายุเท่าไหร่ และรอนานแค่ไหนแล้ว"

――――――――――――――――――――――――

การผ่าตัดส่องกล้องเย็บซ่อมเอ็นไหล่ ช่วยอะไร เมื่อไหร่ควรผ่า และผ่าดีกว่าไม่ผ่าตรงไหน

――――――――――――――――――――――――

เอ็นหุ้มข้อไหล่คืออะไร ทำไมขาดแล้วเป็นปัญหา

รอบข้อไหล่ของเรามีกลุ่มเอ็นและกล้ามเนื้อสี่มัดคลุมหัวกระดูกต้นแขนเอาไว้ เรียกว่าเอ็นหุ้มข้อไหล่ (rotator cuff) หน้าที่ของมันเหมือน "สายรัดที่ดึงหัวไหล่ให้อยู่ในเบ้าและช่วยยกแขน" เวลาเราเอื้อม หวีผม ใส่เสื้อ หรือยกของขึ้นสูง ล้วนต้องใช้เอ็นกลุ่มนี้

เมื่อเอ็นขาด สายรัดก็หย่อน หัวไหล่ทำงานไม่เต็มแรง คนไข้จึงยกแขนไม่ขึ้น ปวด และอ่อนแรง

เอ็นไหล่ขาดมีสองแบบใหญ่ที่ต้องแยกให้ชัด เพราะวิธีดูแลต่างกันมาก

• แบบเสื่อมตามวัย เกิดจากเอ็นเปื่อยบางลงเรื่อย ๆ ตามอายุ พบบ่อยในคนอายุมากกว่า 60 ปี ค่อยเป็นค่อยไป ไม่มีอุบัติเหตุชัดเจน

• แบบบาดเจ็บเฉียบพลัน เกิดจากหกล้มเอามือยันพื้น ยกของหนักผิดท่า หรือไหล่หลุด เอ็นขาดทันทีในคนที่เดิมแข็งแรงดี กลุ่มนี้มักเป็นคนอายุน้อยกว่า

――――――――――――――――――――――――

ถ้าปล่อยไว้ไม่รักษา จะเป็นอย่างไร

หลายคนเข้าใจว่า "ทนปวดไปก่อน เดี๋ยวมันก็หาย" แต่ธรรมชาติของเอ็นไหล่ที่ขาดแล้วมักไม่เป็นแบบนั้น

งานวิจัยที่ติดตามคนไข้ที่ไม่ผ่าตัดพบว่า รอยขาดมีแนวโน้ม "ขยายใหญ่ขึ้นตามเวลา" ไม่ใช่หดเล็กลง

• รอยขาดแบบเต็มความหนาประมาณ "ครึ่งหนึ่ง" ขยายใหญ่ขึ้นภายใน 2 ถึง 3 ปี

• เมื่อติดตามนานขึ้น พบว่ารอยขาดขยายได้ถึงราว 6 ใน 10 ราย

• รอยขาดแบบเต็มความหนา มีโอกาสลามมากกว่าแบบบางส่วนหลายเท่า

สิ่งที่น่ากังวลกว่ารอยขาดที่ใหญ่ขึ้น คือเมื่อเอ็นขาดนานโดยไม่ได้ใช้งาน กล้ามเนื้อจะค่อย ๆ ฝ่อและกลายเป็นไขมันแทรก เมื่อถึงจุดนั้นแล้ว ต่อให้อยากผ่าก็เย็บกลับได้ยาก หรือเย็บแล้วไม่ติด นี่คือเหตุผลว่าทำไมการ "รีบไปตรวจ" สำคัญกว่าการ "รอดูอาการ"

แต่ย้ำว่า ไม่ได้แปลว่าทุกคนต้องรีบผ่า บางกลุ่มการไม่ผ่าตัดคือทางเลือกที่ถูกต้องที่สุด

――――――――――――――――――――――――

การผ่าตัดส่องกล้องเย็บซ่อมเอ็นไหล่ ช่วยอะไรได้บ้าง

การผ่าตัดส่องกล้องคือการเย็บเอ็นที่ขาดให้กลับไปติดกับกระดูกตามเดิม ผ่านแผลเล็ก ๆ ไม่กี่รู โดยใช้กล้องส่องเข้าไปในข้อ ข้อดีที่ชัดเจนเมื่อมีข้อบ่งชี้เหมาะสมคือ

• ลดอาการปวด โดยเฉพาะปวดตอนกลางคืนที่รบกวนการนอน

• ฟื้นกำลังแขนให้กลับมายกของ เอื้อม และใช้งานได้ใกล้เคียงเดิม

• หยุดไม่ให้รอยขาดลามใหญ่ขึ้น และชะลอการฝ่อของกล้ามเนื้อ

• แผลเล็ก เจ็บน้อยกว่าผ่าตัดเปิด ฟื้นตัวเร็วกว่า

แต่ต้องเข้าใจความจริงข้อหนึ่ง การเย็บเอ็นไม่ได้ "ติดสนิท 100 เปอร์เซ็นต์" ทุกราย โอกาสที่เอ็นจะติดดีขึ้นอยู่กับอายุและขนาดรอยขาด ในรอยขาดเล็กถึงปานกลางโอกาสติดดีอยู่ในเกณฑ์สูง แต่ในรอยขาดใหญ่มากหรือคนอายุมาก โอกาสติดจะลดลง อย่างไรก็ตามคนไข้ส่วนใหญ่มักปวดน้อยลงและใช้งานได้ดีขึ้น แม้เอ็นจะไม่ติดสมบูรณ์ก็ตาม

――――――――――――――――――――――――

เมื่อไหร่ "ควรผ่า" เมื่อไหร่ "ไม่ต้องผ่าก็ได้"

นี่คือหัวใจของเรื่อง การตัดสินใจไม่ได้ดูแค่ว่า "เอ็นขาดหรือไม่" แต่ดูภาพรวมทั้งคน

กลุ่มที่ควรพิจารณาผ่าตัด

• เอ็นขาดจากอุบัติเหตุเฉียบพลันในคนอายุน้อยถึงวัยกลางคน โดยเฉพาะถ้าขาดหลังไหล่หลุดหรือหกล้ม

• รอยขาดเต็มความหนาขนาดค่อนข้างใหญ่ ที่ยังเย็บกลับได้ และกล้ามเนื้อยังไม่ฝ่อ

• รักษาแบบไม่ผ่าตัดเต็มที่แล้วหลายเดือน อาการปวดและอ่อนแรงยังไม่ดีขึ้น

• คนที่ยังต้องใช้แขนทำงานหรือกิจวัตรหนัก และความอ่อนแรงกระทบชีวิตประจำวันมาก

กลุ่มที่ไม่ผ่าตัดมักเป็นทางเลือกที่ดีกว่า

• รอยขาดเล็ก หรือขาดเพียงบางส่วน

• ผู้สูงอายุที่ใช้แขนไม่หนัก และอาการพอทนได้

• รอยขาดที่ใหญ่จนเย็บกลับไม่ได้แล้ว หรือกล้ามเนื้อฝ่อกลายเป็นไขมันไปมาก

• คนที่มีโรคประจำตัวเสี่ยงสูงต่อการผ่าตัดและดมยา

ในกลุ่มเอ็นขาดแบบเสื่อมตามวัย งานวิจัยพบว่าการรักษาแบบไม่ผ่าตัดด้วยกายภาพบำบัดและการดูแลที่เหมาะสม ได้ผลดีในคนไข้จำนวนมาก หลายรายอาการดีขึ้นโดยไม่ต้องขึ้นเตียงผ่าตัดเลย จุดสำคัญจึงไม่ใช่ "ผ่าหรือไม่ผ่า" แต่คือ "วินิจฉัยให้แม่นว่าใครควรผ่า ใครไม่ต้อง"

――――――――――――――――――――――――

ทำไม "เวลา" ถึงสำคัญ

ในกลุ่มที่มีข้อบ่งชี้ผ่าตัดจริง งานวิจัยที่รวบรวมข้อมูลพบว่า การผ่าตัดเร็วในจังหวะที่เหมาะสม มีโอกาสที่เอ็นจะขาดซ้ำน้อยกว่าการปล่อยให้เนิ่นนานเกินไป

พูดง่าย ๆ คือ ในคนที่ควรผ่า การลากเวลาออกไปเรื่อย ๆ อาจทำให้ผลการรักษาแย่ลง เพราะรอยขาดลาม กล้ามเนื้อฝ่อ และเนื้อเอ็นเสื่อมจนเย็บกลับได้ยากขึ้น

แต่ในคนที่ไม่ได้มีข้อบ่งชี้ การรีบผ่าก็ไม่ได้ทำให้ดีกว่า นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการตรวจให้ละเอียดตั้งแต่เนิ่น ๆ ถึงสำคัญ ไม่ใช่เพื่อรีบผ่าทุกคน แต่เพื่อ "แยกให้ออก" ว่าใครอยู่กลุ่มไหน

――――――――――――――――――――――――

คำถามที่พบบ่อย

ถาม เอ็นไหล่ขาดแล้วจะหายเองได้ไหม

ตอบ เอ็นที่ขาดเต็มความหนามักไม่กลับมาเชื่อมติดกันเองได้ครับ แต่ "อาการปวด" อาจดีขึ้นได้จากการรักษาแบบไม่ผ่าตัด หลายคนจึงใช้ชีวิตได้ดีโดยไม่ผ่า ขึ้นกับว่าขาดมากแค่ไหนและใช้แขนหนักเพียงใด

ถาม ไม่ผ่าแล้วจะพิการไหม

ตอบ ส่วนใหญ่ไม่ถึงขั้นพิการครับ แต่ถ้าปล่อยรอยขาดที่ลามได้ไว้นาน ๆ กำลังแขนอาจลดลงเรื่อย ๆ และในระยะยาวอาจนำไปสู่ข้อไหล่เสื่อม การไปตรวจแต่เนิ่น ๆ ช่วยให้เลือกทางได้ก่อนที่จะสายเกินแก้

ถาม ผ่าส่องกล้องแล้วกี่เดือนถึงใช้งานได้ปกติ

ตอบ ช่วงแรกต้องใส่ที่คล้องแขนพักเอ็นและทำกายภาพบำบัดตามลำดับ โดยทั่วไปใช้เวลาหลายเดือนกว่าเอ็นจะติดแข็งแรงและกลับมาใช้งานเต็มที่ ความอดทนทำกายภาพหลังผ่าสำคัญพอ ๆ กับตัวการผ่าตัดเลยครับ

ถาม อายุมากแล้วผ่าได้ไหม

ตอบ อายุไม่ใช่ข้อห้ามเด็ดขาดครับ แต่ในผู้สูงอายุโอกาสที่เอ็นจะติดจะน้อยลง หมอจึงต้องชั่งน้ำหนักระหว่างประโยชน์ที่ได้กับความเสี่ยง หลายรายเลือกทางไม่ผ่าตัดแล้วได้ผลดี

――――――――――――――――――――――――

สรุปสิ่งที่ควรจำ

[1] เอ็นไหล่ขาดไม่ใช่ทุกคนต้องผ่า การตัดสินใจดูทั้งอายุ ขนาดรอยขาด สาเหตุ และการใช้งานแขน

[2] เอ็นที่ขาดมักไม่หายเชื่อมเอง และรอยขาดมีแนวโน้มลามใหญ่ขึ้นตามเวลา ไม่ใช่เล็กลง

[3] การผ่าตัดส่องกล้องช่วยลดปวด ฟื้นกำลังแขน และหยุดไม่ให้รอยขาดลาม เมื่อมีข้อบ่งชี้เหมาะสม

[4] คนที่ควรผ่ามักเป็นกลุ่มบาดเจ็บเฉียบพลัน คนอายุน้อย รอยขาดที่ยังเย็บได้ หรือรักษาไม่ผ่าตัดแล้วไม่ดีขึ้น

[5] ในคนที่ควรผ่า ยิ่งลากเวลานานยิ่งเย็บกลับยาก จึงควรไปตรวจแต่เนิ่น ๆ เพื่อเลือกทางให้ถูก ไม่ใช่เพื่อรีบผ่าทุกคน

――――――――――――――――――――――――

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์

สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

"เราเชื่อว่า ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง"

――――――――――――――――――――――――

#เอ็นไหล่ขาด #ปวดไหล่ #ผ่าตัดส่องกล้องไหล่ #เย็บเอ็นไหล่ #ยกแขนไม่ขึ้น #ไหล่บาดเจ็บ #กระดูกและข้อ #ปวดไหล่กลางคืน #ดูแลไหล่ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ธนินนิตย์คลินิก #RotatorCuffTear #ShoulderPain #ArthroscopicRepair #ShoulderSurgery