เส้นเอ็นไหล่ขาด! จำเป็นต้องผ่าตัดทุกคนไหม? บริหารอย่างไรให้กลับมาใช้งานได้ โดยไม่ต้องเจ็บตัว

 

เส้นเอ็นไหล่ขาด! จำเป็นต้องผ่าตัดทุกคนไหม? บริหารอย่างไรให้กลับมาใช้งานได้ โดยไม่ต้องเจ็บตัว

“หมอครับ... ผล MRI บอกว่าเส้นเอ็นไหล่ผมขาด ผมต้องผ่าตัดอย่างเดียวเลยเหรอครับ? ผมกลัวมีดหมอมาก แถมงานที่บ้านก็ทิ้งไม่ได้ มีวิธีอื่นไหมครับ?”

นี่คือเสียงปรารภจาก คุณลุงประเสริฐ (นามสมมติ) วัย 65 ปี ชาวสวนลำไยที่มาหาหมอด้วยอาการยกแขนไม่ขึ้น ปวดไหล่จนนอนไม่หลับมาเป็นเดือน พอไปตรวจเช็กละเอียดแล้วเจอข่าวร้ายว่าเส้นเอ็นไหล่ฉีกขาด แกหน้าซีดเผือดเมื่อได้ยินคำว่า “ผ่าตัด”

หมอเชื่อว่าหลายท่านที่อ่านบทความนี้อยู่ อาจจะกำลังตกอยู่ในสถานการณ์เดียวกับคุณลุงประเสริฐ คือถือผลตรวจอยู่ในมือ แล้วเกิดคำถามใหญ่ในใจว่า “ชีวิตนี้ฉันต้องผ่าตัดจริงๆ เหรอ?”

ข่าวดีครับ... จากงานวิจัยทางการแพทย์ทั่วโลกยืนยันตรงกันว่า “ไม่ใช่ทุกคนที่เส้นเอ็นไหล่ขาด แล้วต้องจบที่การผ่าตัด” โดยเฉพาะในผู้สูงวัย หรือคนที่เส้นเอ็นขาดจากการเสื่อมสภาพตามกาลเวลา (Degenerative Tear) การรักษาด้วยการ “กายภาพบำบัดและปรับพฤติกรรม” สามารถทำให้คุณกลับมาใช้ชีวิตได้ปกติ โดยไม่ต้องดมยาสลบครับ

วันนี้หมอจะพามาเปิดคู่มือฉบับ “คนไม่อยากผ่า” ว่าเราต้องดูแลตัวเองอย่างไร บริหารท่าไหน และเมื่อไหร่ที่ควรยอมแพ้แล้วให้หมอช่วยเย็บคืนครับ

ทำความรู้จัก “เสื้อคลุมไหล่” (Rotator Cuff) กันก่อน

ให้จินตนาการว่าหัวไหล่เราเหมือน “ลูกกอล์ฟที่ตั้งอยู่บนที” (หัวกระดูกกลมๆ วางบนเบ้าตื้นๆ) สิ่งที่หุ้มลูกกอล์ฟนี้ไว้ไม่ให้กลิ้งตก และช่วยให้เรายกแขน หมุนแขนได้ คือกลุ่มเส้นเอ็น 4 เส้นที่เรียกว่า Rotator Cuff เปรียบเสมือน “เชือก 4 เส้น” ที่ทำงานประสานกัน

คำว่า “เส้นเอ็นไหล่ขาด” ไม่ได้แปลว่าเชือกขาดสะบั้นออกจากกันจนแขนหลุดนะครับ ส่วนใหญ่มักเกิดจาก:

1. ความเสื่อม (Wear and Tear): เหมือนเชือกที่ถูกใช้งานมานานจนเปื่อยยุ่ย แล้วค่อยๆ ฉีกขาดทีละนิด (พบบ่อยในคนอายุ 50+)
2. อุบัติเหตุ: ล้มกระแทก หรือกระชากแขนแรงๆ

อาการแบบไหนที่บอกว่า... เอ็นคุณอาจจะขาดแล้ว?

• ปวดตอนกลางคืน (Night Pain): นี่คืออาการคลาสสิก! นอนตะแคงทับข้างที่เจ็บไม่ได้ หรือปวดจนตื่นกลางดึก
• อ่อนแรง (Weakness): ยกแขนได้ไม่สุด หรือยกแก้วน้ำแล้วสั่นๆ ไม่มีแรง
• เสียงกึกกัก (Crepitus): ขยับไหล่แล้วมีเสียงเสียดสี
• ปวดร้าว: มักปวดบริเวณหัวไหล่ด้านหน้าหรือด้านข้าง ร้าวลงมาถึงต้นแขน (แต่ไม่เกินศอก)

ถ้าไม่อยากผ่าตัด... เราต้องทำอย่างไร? (Conservative Treatment)

หัวใจสำคัญของการรักษาแบบไม่ผ่าตัด ไม่ใช่การรอให้เส้นเอ็นที่ขาดมันเชื่อมติดกันเอง (เพราะตามธรรมชาติมันต่อกันเองยากครับ) แต่เป้าหมายคือ “การปลุกเส้นเอ็นที่เหลืออยู่ ให้แข็งแรงขึ้นมาทำงานแทนเพื่อนที่ขาดไป”

หมอขอแบ่งสเต็ปการดูแลเป็น 3 ระยะ ดังนี้ครับ

ระยะที่ 1: ระยะเจ็บปวด (Acute Phase) ช่วงที่มีอาการปวดมาก บวม หรือยกแขนไม่ได้เลย

• พักการใช้งาน: หลีกเลี่ยงการยกแขนสูงเหนือศีรษะ (Overhead activity) ห้ามเอื้อมหยิบของหลังรถ ห้ามยกของหนัก
• ประคบ: ประคบเย็น 15-20 นาที เมื่อมีอาการปวดบวม
• ยา: ทานยาลดอักเสบ (NSAIDs) เพื่อลดบวม หรือใช้ยาแก้ปวดพาราเซตามอล
• ท่าบริหาร (ทำเบาๆ):
  • ท่าแกว่งแขน (Pendulum Exercise): ก้มตัวลง มือข้างดีเกาะโต๊ะ ปล่อยแขนข้างเจ็บทิ้งดิ่งลงพื้นตามแรงโน้มถ่วง แล้วใช้ลำตัวโยกให้แขนแกว่งเป็นวงกลมเล็กๆ (เหมือนลูกตุ้มนาฬิกา) ห้ามใช้กล้ามเนื้อไหล่เกร็งยกแขนนะครับ ให้แรงเหวี่ยงช่วย เพื่อไม่ให้ข้อไหล่ติด

ระยะที่ 2: ระยะฟื้นฟูการเคลื่อนไหว (Mobility Phase) เมื่อความปวดลดลง เริ่มขยับได้บ้างแล้ว ต้องรีบกู้คืนองศาการเคลื่อนไหว ก่อนที่ "ไหล่จะติด"

• ท่าไต่กำแพง (Wall Walk): ยืนหันหน้าเข้ากำแพง ใช้นิ้วมือข้างที่เจ็บค่อยๆ "ไต่" ขึ้นไปบนกำแพงช้าๆ เท่าที่ไหว แล้วค่อยๆ ไต่ลงมา

ระยะที่ 3: ระยะสร้างความแข็งแกร่ง (Strengthening Phase) นี่คือระยะที่สำคัญที่สุด! เพื่อสร้างกล้ามเนื้อรอบๆ มาช่วยพยุงไหล่

• ท่าดันกำแพง (Isometric Exercise):
  • ยืนข้างกำแพง งอศอก 90 องศา
  • ออกแรงดันหลังมือเข้าหากำแพง (เหมือนจะกางแขนออก) แต่ตัวและแขนไม่ขยับ
  • เกร็งค้างไว้ 10 วินาที แล้วผ่อนคลาย ทำ 10 ครั้ง
  • (ทำสลับกัน โดยหันหน้าเข้ากำแพง แล้วใช้กำปั้นดันกำแพงไปข้างหน้า)
• บริหารสะบัก (Scapular Retraction): นั่งตัวตรง ดึงไหล่ไปด้านหลัง บีบสะบักเข้าหากัน ค้างไว้ 5 วินาที แล้วคลายออก (ช่วยเรื่องโครงสร้างไหล่ให้สมดุล)

ทางเลือกเสริม: การฉีดยา (Injection)

ในกรณีที่กายภาพแล้วยังปวดมาก หรือทำกายภาพไม่ได้เพราะเจ็บ หมออาจพิจารณา:

1. ฉีดยาสเตียรอยด์ (Steroid): เพื่อลดการอักเสบอย่างรุนแรง ช่วยให้หายปวดไว และกลับไปทำกายภาพได้ (ไม่ควรฉีดบ่อยเกินไป เพราะอาจทำให้เอ็นเปื่อยได้)
2. ฉีดเกล็ดเลือดเข้มข้น (PRP): นำเลือดคนไข้มาปั่นแล้วฉีดกลับเข้าไป เพื่อกระตุ้นการซ่อมแซมเนื้อเยื่อ (เหมาะกับแผลฉีกขาดขนาดเล็ก)

เมื่อไหร่... ที่คุณ "ต้อง" ผ่าตัด? (Red Flags)

แม้หมอจะเชียร์ให้ลองกายภาพดูก่อน แต่มีบางสถานการณ์ที่เราไม่ควรรอครับ:

1. อุบัติเหตุรุนแรงในคนอายุน้อย: เช่น นักกีฬา หรือวัยทำงานที่ล้มแล้วเอ็นขาดทันที ถ้าต้องการกลับไปเล่นกีฬาหรือทำงานหนัก การผ่าตัดเย็บซ่อมแต่เนิ่นๆ จะได้ผลดีกว่า
2. แขนอ่อนแรงแบบยกไม่ขึ้นเลย (Pseudoparalysis): คือพยายามยกแค่ไหน แขนก็ไม่กระดิก หรือตกทันที แสดงว่าเอ็นขาดขนาดใหญ่มาก
3. รักษาเต็มที่ 3-6 เดือนแล้วไม่ดีขึ้น: กินยาก็แล้ว กายภาพก็แล้ว ยังปวดทรมานจนรบกวนชีวิตประจำวัน

พยากรณ์โรค: ไม่ผ่าตัด จะหายขาดไหม?

ต้องเรียนตามตรงครับว่า "เส้นเอ็นที่ขาดไปแล้ว มันมักจะไม่เชื่อมติดกันเองเหมือนแผลที่ผิวหนัง" (ยกเว้นขาดเล็กน้อยมาก)

แต่! (สำคัญมาก) "อาการปวดสามารถหายขาดได้" และ "การใช้งานสามารถกลับมาใกล้เคียงปกติได้" ครับ เพราะร่างกายเราเก่งมาก มันจะปรับตัวโดยใช้กล้ามเนื้อและเส้นเอ็นมัดอื่นๆ ที่ยังดีอยู่ มาทำงานชดเชย (Compensation)

มีงานวิจัยระบุว่า ผู้ป่วยที่มีเส้นเอ็นไหล่ขาดแบบเสื่อมสภาพ (Degenerative) ประมาณ 75-80% สามารถใช้ชีวิตได้ปกติด้วยการรักษาแบบไม่ผ่าตัดครับ

สรุป

"เส้นเอ็นไหล่ขาด" ไม่ใช่จุดจบที่ต้องลงเอยด้วยการผ่าตัดเสมอไปครับ โดยเฉพาะในวัยเก๋าที่มีความเสื่อมตามวัย

กุญแจสำคัญคือ "ความอดทนและวินัย" ครับ การกินยาช่วยแค่ปลายเหตุ แต่การบริหารไหล่อย่างถูกวิธีสม่ำเสมอ คือการสร้างเกราะป้องกันไหล่ที่ยั่งยืนที่สุด

ลองเริ่มจากท่าบริหารง่ายๆ ที่หมอแนะนำ หลีกเลี่ยงท่าที่เจ็บ และถ้าทำแล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือมีแรงอ่อนลง อย่าฝืนนะครับ ให้รีบกลับมาปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนการรักษาร่วมกัน

ขอให้ทุกท่านมีสุขภาพไหล่ที่แข็งแรง ยกมือไหว้พระ รับไหว้ลูกหลานได้สบายๆ ไร้อาการปวดครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#เส้นเอ็นไหล่ขาด #ปวดไหล่ #ยกแขนไม่ขึ้น #ไหล่ติด #กายภาพบำบัดไหล่ #ไม่ต้องผ่าตัด #หมอเก่งกระดูกและข้อ #คลินิกกระดูกเชียงใหม่ #รักษากระดูก #สุขภาพผู้สูงอายุ

---

เอกสารอ้างอิง

1. Kuhn JE, Dunn WR, Sanders R, et al. Effectiveness of physical therapy in treating atraumatic full-thickness rotator cuff tears: a multicenter prospective cohort study. J Shoulder Elbow Surg. 2013;22(10):1371-1379.
2. Pedowitz RA, Yamaguchi K, Ahmad CS, et al. Optimizing the management of rotator cuff problems. J Am Acad Orthop Surg. 2011;19(6):368-379.
3. Ryösä A, Laimi K, Äärimaa V, et al. Surgery or conservative treatment for rotator cuff tear: a meta-analysis. Disabil Rehabil. 2017;39(14):1357-1363.
4. Edwards P, Ebert J, Joss B, et al. Exercise rehabilitation in the non-operative management of rotator cuff tears: A review of the literature. Int J Sports Phys Ther. 2016;11(2):279-301.
5. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Clinical Practice Guideline on the Management of Rotator Cuff Problems. Rosemont (IL): AAOS; 2019.