"ปวดไหล่...ยกแขนไม่สุด" นี่คือ 'ไหล่ติด' หรือ 'เส้นเอ็นไหล่ขาด' กันแน่?
"หมอครับ...ไหล่ผมมันยึดๆ ยกแขนสระผมแทบไม่ได้เลย นวดก็แล้ว ทายาก็แล้ว เพื่อนบอกว่าเป็นไหล่ติด เดี๋ยวก็หายเอง แต่ทำไมมันปวดขึ้นเรื่อยๆ ละครับ?"
คุณเคยเจอสถานการณ์แบบนี้ไหมครับ? ปวดไหล่เรื้อรัง พยายามกายภาพเอง ยืดเหยียดเอง เพราะคิดว่าเป็น "ไหล่ติด" โรคยอดฮิตที่ใครๆ ก็เป็นกัน แต่หารู้ไม่ว่า... อาการปวดไหล่ที่คล้ายกัน อาจซ่อนระเบิดเวลาที่ชื่อว่า "เส้นเอ็นไหล่ฉีกขาด" ไว้ก็ได้ ซึ่งสองโรคนี้วิธีรักษาต่างกันคนละขั้ว! ขืนรักษาผิดทาง จากที่ควรจะหาย อาจกลายเป็นไหล่พังถาวรได้ครับ
วันนี้หมอเก่งจะพามาแกะรอยโรคปวดไหล่ ให้คุณแยกแยะได้ด้วยตัวเองว่า อาการของคุณเข้าข่ายโรคไหนกันแน่ครับ
"ลุงศักดิ์...กับความเชื่อที่ผิดฝาผิดตัว"
ขอเล่าเคส "ลุงศักดิ์" วัย 60 ปี แกเป็นช่างซ่อมบ้าน วันหนึ่งแกลื่นล้ม เอาไหล่กระแทกพื้น หลังจากนั้นก็เริ่มยกแขนไม่ขึ้น แกเข้าใจว่าเป็น "ไหล่ติด" (Frozen Shoulder) เหมือนที่ภรรยาเคยเป็น เลยพยายาม "ฝืนดัด" ยืดแขนแรงๆ ให้เพื่อนช่วยดึงแขน หวังให้เส้นยึดมันคลาย
ผลปรากฏว่า... ผ่านไป 2 เดือน แขนลุงศักดิ์ลีบลง ยกแขนเองไม่ได้เลย ต้องใช้มืออีกข้างช่วยจับยก พอมาหาหมอ เอกซเรย์และ MRI ดู พบว่า "เส้นเอ็นไหล่ขาดขนาดใหญ่" และการที่แกไปฝืนดัด ยิ่งทำให้รอยขาดมันกว้างขึ้นจนกล้ามเนื้อฝ่อไปแล้ว เคสนี้ลุงศักดิ์ต้องผ่าตัดซ่อมแซมเส้นเอ็น และใช้เวลาฟื้นฟูยาวนานกว่าปกติมากครับ
ความจริงที่หมออยากบอก
ไหล่คนเราเปรียบเหมือน "ลูกข่างที่หมุนอยู่ในเบ้า" ครับ
- โรคข้อไหล่ติด (Frozen Shoulder): เหมือนมี "สนิมเกาะ" หรือกาวตราช้างไปติดรอบๆ เบ้า ทำให้ลูกข่างหมุนไม่ได้ ขยับไปทางไหนก็ติด แข็งโป๊ก
- โรคเส้นเอ็นไหล่ฉีกขาด (Rotator Cuff Tear): เหมือน "เชือกที่ใช้ดึงลูกข่างขาด" ตัวเบ้าปกติ ไม่ได้มีสนิมเกาะ แต่เรา "ไม่มีแรงดึง" ให้ลูกข่างหมุน หรือดึงแล้วเจ็บจี๊ดตรงรอยขาด
เห็นไหมครับว่า กลไกมันต่างกันสิ้นเชิง ดังนั้นการรักษาจึงต้องต่างกันด้วย
ให้ความรู้เบื้องต้น: เจาะลึก 2 โรคคู่ปรับ
1. โรคข้อไหล่ติด (Frozen Shoulder / Adhesive Capsulitis)
- คืออะไร: ภาวะที่เยื่อหุ้มข้อไหล่อักเสบและหนาตัวขึ้น จนเกิดพังผืดยึดเกาะ ทำให้ข้อไหล่ขยับได้น้อยลง
- สาเหตุ: ส่วนใหญ่ไม่ทราบสาเหตุชัดเจน แต่มักพบในผู้ป่วยเบาหวาน, ไทรอยด์, หรือคนที่ไม่ได้ขยับไหล่นานๆ (เช่น ใส่เฝือกแขน)
- อาการ:
- ขยับไม่ได้ทุกทิศทาง: ทั้งยกขึ้น กางออก หรือไพล่หลัง (ท่าถูหลังจะทำไม่ได้เลย)
- ปวด: ปวดตื้อๆ ลึกๆ ปวดมากตอนกลางคืน
- ระยะการดำเนินโรค: แบ่งเป็น 3 ระยะ (ปวดมาก -> ข้อยึดแข็ง -> ค่อยๆ คลายตัว) รวมเวลาอาจนานเป็นปี
2. โรคเส้นเอ็นไหล่ฉีกขาด (Rotator Cuff Tear)
- คืออะไร: เส้นเอ็นกลุ่มที่ทำหน้าที่ยกและหมุนไหล่ (Rotator Cuff) เกิดการฉีกขาด จะขาดบางส่วนหรือขาดหมดก็ได้
- สาเหตุ: ความเสื่อมตามวัย (หินปูนเกาะกระดูกบาดเส้นเอ็น), อุบัติเหตุ (ล้มไหล่กระแทก), หรือการใช้งานซ้ำๆ (นักกีฬา, ช่างทาสี)
- อาการ:
- อ่อนแรง: ยกแขนไม่ขึ้น หรือยกแล้วร่วง
- ปวดจำเพาะ: ปวดจี๊ดๆ เวลายกแขนในบางท่า (เช่น เอื้อมหยิบของสูง)
- Night Pain: ปวดตอนนอนตะแคงทับไหล่ข้างนั้นจนตื่น
การตรวจแยกโรคด้วยตัวเอง (เบื้องต้น)
ลองทำท่านี้ดูครับ "ท่า Passive Motion Test" (ให้คนอื่นช่วยยก)
- วิธีทดสอบ: ให้คุณปล่อยแขนตามสบาย ไม่ต้องออกแรง แล้วให้ญาติลองจับแขนคุณยกขึ้นช้าๆ
- ผลลัพธ์:
- ถ้าญาติ "ยกแขนคุณขึ้นได้จนสุด" (หูแนบแขน) แต่คุณยกเองไม่ได้ หรือยกแล้วปวด ---> แนวโน้มเป็น เส้นเอ็นฉีกขาด (เพราะข้อไม่ได้ติด แต่คุณไม่มีแรงยกเอง)
- ถ้าญาติ "ยกแขนคุณไม่ขึ้น" เหมือนมีอะไรมาล็อคไว้แข็งๆ ดันยังไงก็ไม่ไป ---> แนวโน้มเป็น ไหล่ติด (เพราะข้อต่อมันยึดติดจริงๆ)
นี่เป็นเพียงการตรวจคร่าวๆ นะครับ การวินิจฉัยที่ชัวร์ที่สุดต้องให้แพทย์ตรวจครับ
การตรวจและการรักษา (Investigation & Management)
เมื่อมาพบหมอ หมอจะส่งตรวจเพิ่มเติมเพื่อความชัวร์:
- X-ray: ดูโครงสร้างกระดูก หินปูนเกาะกระดูก (Bone Spur) ที่อาจบาดเส้นเอ็น
- Ultrasound / MRI: (พระเอกตัวจริง) MRI จะบอกได้ชัดเจนว่าเส้นเอ็น "ขาด" หรือแค่ "อักเสบ" และบอกได้ว่าไหล่ติดเกิดจากพังผืดหนาตัวแค่ไหน
แนวทางการรักษา
1. โรคไหล่ติด (Frozen Shoulder)
- เป้าหมาย: "ทลายกำแพงพังผืด" ให้ไหล่ขยับได้
- รักษา:
- กายภาพบำบัด (หัวใจสำคัญ): ดัดดึงข้อต่อ ยืดเหยียด (Stretching) ต้องทำสม่ำเสมอ แม้จะเจ็บก็ต้องทนฝืนนิดๆ
- ยา: ลดปวด ลดอักเสบ
- ฉีดสเตียรอยด์: เพื่อลดการอักเสบในระยะแรก (ระยะปวด)
- Hydrodilatation: ฉีดน้ำเกลือเข้าไปขยายข้อไหล่ที่ตีบตัน
- น้อยมากที่จะต้องผ่าตัดส่องกล้องเลาะพังผืด (ยกเว้นดัดไม่ออกจริงๆ)
2. โรคเส้นเอ็นไหล่ฉีกขาด (Rotator Cuff Tear)
- เป้าหมาย: "ซ่อมเชือกที่ขาด" หรือ "ลดปวดและใช้งานเท่าที่เหลือ"
- รักษา:
- ขาดน้อย / อายุมาก: กินยา กายภาพ (เน้นสร้างกล้ามเนื้อรอบๆ มาช่วยพยุง) เลี่ยงท่าที่เจ็บ
- ขาดใหญ่ / อายุน้อย / ต้องใช้แรงงาน: แนะนำผ่าตัดส่องกล้องเย็บซ่อมเส้นเอ็น (Arthroscopic Repair) เพราะถ้าทิ้งไว้นาน กล้ามเนื้อจะเปลี่ยนเป็นไขมัน (Fatty Degeneration) จนเย็บไม่ได้
พยากรณ์โรค (Prognosis)
- ไหล่ติด: เป็นโรคที่ "หายเองได้" (Self-limiting) แต่ใช้เวลานาน 1-2 ปี ถ้าไม่รักษาอาจหายแต่ไหล่จะติดในมุมที่ใช้งานลำบาก
- เส้นเอ็นฉีก: "ไม่หายเอง" รอยขาดจะกว้างขึ้นเรื่อยๆ ตามเวลา เหมือนรอยปริบนผ้า ถ้าไม่เย็บซ่อมและยังใช้งานหนัก สุดท้ายอาจยกแขนไม่ได้ถาวร (Pseudoparalysis)
สรุป
แยกให้ออกครับ!
- "ไหล่แข็ง ยกไม่ไป ให้ใครช่วยยกก็ติด" = ไหล่ติด -> ต้องขยันดัด ขยันยืด
- "ไหล่อ่อนแรง ยกเองไม่ขึ้น แต่คนอื่นจับยกได้" = เส้นเอ็นขาด -> ห้ามดัดแรง ระวังขาดเพิ่ม รีบปรึกษาหมอ
อย่าเหมาว่าปวดไหล่คือไหล่ติดไปซะหมดนะครับ การวินิจฉัยที่ถูกต้องคือกระดุมเม็ดแรกที่สำคัญที่สุด ดูแลไหล่ให้ถูกวิธี เพื่อให้คุณโอบกอดคนที่คุณรักได้เต็มแขนไปนานๆ ครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดไหล่ #ไหล่ติด #เส้นเอ็นไหล่ฉีก #RotatorCuff #FrozenShoulder #กายภาพบำบัด #ผ่าตัดส่องกล้องไหล่ #หมอเก่งกระดูกและข้อ
References (อ้างอิง)
- Itoi E, et al. Rotator cuff tear: physical examination and conservative treatment. J Orthop Sci. 2013.
- (สรุป: การตรวจร่างกายและการรักษาแบบประคับประคองเป็นขั้นตอนแรกที่สำคัญ แต่ต้องติดตามอาการใกล้ชิดเพื่อไม่ให้รอยขาดขยายตัว)
- Rangan A, et al. Management of frozen shoulder: a systematic review and cost-effectiveness analysis. Health Technol Assess. 2020.
- (สรุป: การเปรียบเทียบวิธีรักษาไหล่ติด พบว่าการดัดดึงข้อต่อและการฉีดยามีประสิทธิภาพดีในการเพิ่มองศาการเคลื่อนไหว)
- Yamamoto A, et al. Prevalence and risk factors of a rotator cuff tear in the general population. J Shoulder Elbow Surg. 2010.
- (สรุป: เส้นเอ็นไหล่เสื่อมและฉีกขาดพบได้บ่อยในผู้สูงอายุ แม้จะไม่มีอาการปวด จึงต้องแยกโรคให้ชัดเจนเมื่อมีอาการ)
- Neviaser AS, Hannafin JA. Adhesive capsulitis: a review of current treatment. Am J Sports Med. 2010.
- (สรุป: อธิบายระยะของโรคไหล่ติด และเน้นย้ำว่าการกายภาพบำบัดคือหัวใจหลักในการรักษา)
- Moosmayer S, et al. Tendon Repair Compared with Physiotherapy in the Treatment of Rotator Cuff Tears. J Bone Joint Surg Am. 2014.
- (สรุป: การศึกษาเปรียบเทียบพบว่าในระยะยาว การผ่าตัดเย็บซ่อมเส้นเอ็นให้ผลลัพธ์ด้านความแข็งแรงและลดปวดได้ดีกว่ากายภาพเพียงอย่างเดียวในผู้ป่วยบางกลุ่ม)
No comments:
Post a Comment