กลางวันเดินปร๋อ ตกกลางคืนปวดจนตื่น! ไขปริศนาทำไม "อาการปวดข้อ-ปวดไหล่" ชอบกำเริบตอนเข้านอน?

 

กลางวันเดินปร๋อ ตกกลางคืนปวดจนตื่น! ไขปริศนาทำไม "อาการปวดข้อ-ปวดไหล่" ชอบกำเริบตอนเข้านอน?

"หมอครับ กลางวันผมก็ทำงานได้ปกตินะ ขยับแขนขยับขาได้ ไม่ค่อยเจ็บเท่าไหร่ แต่พอล้มตัวลงนอนเท่านั้นแหละครับ ปวดตุ๊บๆ ขึ้นมาทันที โดยเฉพาะหัวไหล่เนี่ย ปวดจนสะดุ้งตื่นตอนตี 2 ตี 3 ทุกคืนเลย ต้องลุกขึ้นมานั่งนวดถึงจะหลับต่อได้ ผมเป็นโรคเวรโรคกรรมอะไรหรือเปล่าครับ?"

คุณลุงมานิตย์ (นามสมมติ) วัย 62 ปี เล่าอาการให้หมอฟังด้วยขอบตาที่ดำคล้ำจากการอดนอนติดต่อกันหลายคืน แกกังวลว่าตัวเองจะเป็นมะเร็งกระดูกหรือโรคร้ายแรง เพราะอาการมันเลือกเวลาเป็นเหลือเกิน

เชื่อไหมครับว่า เรื่องที่คุณลุงเล่ามานี้ คือ "เรื่องปกติ" ที่หมอกระดูกเจอบ่อยที่สุดครับ

คนไข้จำนวนมากมักสงสัยว่า ทำไมร่างกายเราถึงใจร้ายจัง ปล่อยให้เราทำงานได้ตอนกลางวัน แต่พอกลางคืนจะพักผ่อน กลับส่งอาการปวดมาทรมานจนไม่ได้หลับได้นอน

วันนี้หมอจะพาไปไขความลับของนาฬิกาชีวิต และระบบสรีรวิทยาของร่างกายครับ ว่าทำไม "กลางคืน" ถึงเป็นเวลาทองของอาการปวดข้อ และเราจะจัดการกับมันอย่างไร ให้กลับมานอนหลับฝันดีได้อีกครั้งครับ

4 เหตุผลทางวิทยาศาสตร์: ทำไมความเจ็บปวดถึงตื่น ในขณะที่เราหลับ

อาการปวดกลางคืน (Nocturnal Pain) ไม่ได้เกิดจากการคิดไปเอง แต่มีกลไกทางร่างกายที่อธิบายได้ชัดเจนครับ

1. ฮอร์โมนแก้ปวด "เข้านอน" ไปก่อนเรา (Circadian Rhythm) ร่างกายคนเรามี "ยาแก้ปวดลดอักเสบตามธรรมชาติ" ที่ชื่อว่า คอร์ติซอล (Cortisol) ครับ

• ตอนเช้า: ร่างกายจะหลั่งคอร์ติซอลออกมาเยอะที่สุด เพื่อปลุกให้เราตื่นตัวและกดอาการอักเสบไว้ เราจึงรู้สึกสดชื่น ขยับตัวได้ดี
• ตอนกลางคืน: ระดับคอร์ติซอลจะลดต่ำลงอย่างมาก เพื่อให้เราหลับได้สนิท แต่ข้อเสียคือ "เกราะป้องกันการอักเสบ" ของเราก็หายไปด้วย ทำให้สารอักเสบ (Cytokines) ในข้อต่อ อาละวาดได้เต็มที่ อาการปวดจึงพุ่งสูงขึ้นในช่วงเที่ยงคืนถึงเช้ามืดครับ

2. ปรากฏการณ์ "น้ำนิ่งไหลลึก" (Hemodynamics & Congestion) ตอนกลางวันเราเดิน เราแกว่งแขน กล้ามเนื้อมีการบีบตัวช่วยปั๊มเลือดและน้ำเหลืองให้ไหลเวียนตลอดเวลา อาการบวมจึงไม่ค่อยคั่งค้าง แต่พอเรานอนนิ่งๆ 6-8 ชั่วโมง อัตราการเต้นของหัวใจลดลง เลือดไหลเวียนช้าลง ทำให้เกิดการคั่งของสารน้ำและสารอักเสบในข้อต่อ (Joint Congestion) แรงดันในโพรงกระดูกเพิ่มขึ้น ไปกดปลายประสาท ทำให้รู้สึกปวดตื้อๆ ลึกๆ ครับ

3. สมาธิกับความเงียบ (Psychological Factors) ตอนกลางวัน เรามีสิ่งเร้าเยอะครับ ทั้งงาน เพื่อนร่วมงาน ข่าวสาร ทำให้สมองเรา "ลืม" ความเจ็บปวดไปชั่วคราว (Gate Control Theory) แต่พอกลางคืน ทุกอย่างเงียบสงัด ไม่มีอะไรมาเบี่ยงเบนความสนใจ สมองจะโฟกัสไปที่จุดที่เจ็บเพียงอย่างเดียว ทำให้เรารู้สึกว่ามันปวดมากกว่าปกติ 2-3 เท่า

4. ท่าทางและแรงโน้มถ่วง (โดยเฉพาะโรคไหล่) ข้อนี้สำคัญมากสำหรับคนปวดไหล่ครับ!

• ตอนยืน: แรงโน้มถ่วงของโลกจะดึงแขนเราลงล่าง ทำให้หัวกระดูกต้นแขนไม่ไปกระแทกกับกระดูกบ่าด้านบน
• ตอนนอน: แรงโน้มถ่วงหายไป แถมถ้าเรานอนตะแคงทับไหล่ข้างที่เจ็บ หรือนอนหงายแล้วศอกตกลงไปข้างเตียง หัวกระดูกจะถูกดันขึ้นไป "บดขยี้" เส้นเอ็นที่อักเสบอยู่แล้ว (Impingement) อาการปวดจึงรุนแรงมากจนสะดุ้งตื่น

โรคยอดฮิต ที่ชอบ "ปลุก" คุณตอนตี 3

ถ้าคุณมีอาการปวดกลางคืนชัดเจน ให้สงสัยโรคกลุ่มนี้ไว้ก่อนครับ

1. เอ็นไหล่อักเสบ หรือฉีกขาด (Rotator Cuff Tendinopathy/Tear) อาการคลาสสิกคือ "นอนทับไม่ได้" พลิกตัวไปทับปุ๊บจะปวดจี๊ดทันที หรือนอนหงายก็ปวดตุ๊บๆ ร้าวลงต้นแขน เพราะท่าทางตอนนอนทำให้ช่องว่างในข้อไหล่แคบลง จนไปหนีบเส้นเอ็น

2. ข้อไหล่ติด (Frozen Shoulder) กลุ่มนี้จะทรมานมากครับ ขยับนิดเดียวก็เจ็บ และมักจะปวดตื้อๆ ตลอดคืน แม้จะจัดท่านอนดีแล้วก็ตาม เกิดจากเยื่อหุ้มข้อที่หนาตัวและหดรัด อักเสบรุนแรงในตอนกลางคืน

3. ข้อเข่าเสื่อม (Knee Osteoarthritis) มักปวดแบบเมื่อยๆ ลึกๆ หรือรู้สึกร้อนผ่าวๆ ในข้อเข่าตอนดึก เกิดจากการอักเสบของเยื่อบุข้อ (Synovitis) ที่กำเริบตอนระดับฮอร์โมนลดลง

4. พังผืดทับเส้นประสาทมือ (Carpal Tunnel Syndrome) หลายท่านตื่นมาเพราะ "มือชา" หรือปวดแสบปวดร้อนที่มือ เพราะตอนนอนเราเผลอ "งอข้อมือ" โดยไม่รู้ตัว ทำให้เส้นประสาทถูกกดทับนานหลายชั่วโมง

การตรวจวินิจฉัย

เมื่อมาพบหมอด้วยอาการปวดกลางคืน หมอจะให้ความสำคัญเป็นพิเศษครับ เพราะต้องแยกโรค "มะเร็ง" หรือ "การติดเชื้อ" ออกไปก่อน (แม้มะเร็งกระดูกจะมีอาการปวดกลางคืน แต่พบน้อยมากครับ ส่วนใหญ่เป็นข้อเสื่อมหรือเส้นเอ็นมากกว่า)

Ultrasound: จำเป็นมากสำหรับอาการปวดไหล่ หมอจะเอาเครื่องอัลตราซาวด์วางดูเลยครับ จะเห็นทันทีว่าเส้นเอ็นบวมแดง มีน้ำในข้อ หรือมีหินปูนเกาะ ซึ่งเป็นตัวการของความเจ็บปวด

X-ray: ดูโครงสร้างกระดูก ว่ามีกระดูกงอกไปทิ่มแทงเนื้อเยื่อหรือไม่

แนวทางการรักษา: ทวงคืนการนอนหลับ

เป้าหมายของเราคือ ลดการอักเสบตอนกลางคืน และจัดท่าทางให้ถูกต้องครับ

1. ปรับ "ฮวงจุ้ย" การนอน (Positioning)

• ปวดไหล่: ห้าม! นอนทับข้างที่เจ็บเด็ดขาด ถ้าชอบนอนตะแคง ให้กอดหมอนข้างแน่นๆ เพื่อให้ไหล่ไม่ห่อมาด้านหน้า
• เคล็ดลับ: ใช้หมอนใบเล็กๆ หรือผ้าขนหนูม้วน "รองใต้รักแร้" หรือรองหนุนหลังแขนไว้ เพื่อกางแขนออกเล็กน้อย ท่านี้น้ำหนักจะไม่กดทับเส้นเอ็น ช่วยให้หลับสบายขึ้นเยอะครับ
• ปวดเข่า: ใช้หมอนใบเล็กๆ รองใต้ข้อพับเข่าเล็กน้อย (แค่นิดเดียวนะครับ อย่าสูงมาก) เพื่อให้เข่าอยู่ในท่าพัก (Resting position)

2. การใช้ยา (Medication Timing)

• ปรึกษาแพทย์เพื่อปรับเวลากินยาครับ หากปวดกลางคืนมาก หมออาจให้ทานยาแก้ปวดลดอักเสบ (NSAIDs) ที่ออกฤทธิ์ยาว ในมื้อ "หลังอาหารเย็น" แทนมื้อเช้า เพื่อให้ยาออกฤทธิ์ครอบคลุมช่วงที่คอร์ติซอลตกพอดี

3. ประคบอุ่นก่อนนอน (Heat Therapy)

• การอาบน้ำอุ่น หรือประคบอุ่นที่ไหล่/เข่า 15-20 นาทีก่อนเข้านอน จะช่วยขยายหลอดเลือด ลดความหนืดของน้ำไขข้อ และผ่อนคลายกล้ามเนื้อ ช่วยลดอาการปวดเกร็งได้ดีเยี่ยม

4. การฉีดยา (Injection)

• หากทำทุกวิธีแล้วยังนอนไม่ได้ การฉีดยาลดอักเสบเฉพาะจุด (Steroid injection) หรือการฉีดน้ำเลี้ยงข้อเทียม เข้าไปในข้อที่มีปัญหา จะช่วยระงับการอักเสบได้รวดเร็ว ทำให้กลับมานอนหลับได้ภายในคืนแรกๆ ครับ (เหมาะสำหรับระยะปวดเฉียบพลัน เพื่อให้คนไข้ได้พักผ่อน)

สรุป

อาการปวดข้อตอนกลางคืน ไม่ใช่เรื่องลี้ลับ แต่เป็นเรื่องของ "จังหวะเวลาชีวิต" (Biological Clock) ที่สารเคมีในร่างกายเปลี่ยนแปลง

หากท่านหรือคนในครอบครัว ต้องตื่นมานวดแขนขาทุกคืน อย่าทนทรมานจนร่างกายทรุดโทรมจากการอดนอนนะครับ

เริ่มจากการปรับท่านอน ประคบอุ่น และถ้ายังไม่ดีขึ้น ให้รีบมาปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง เพราะ "การนอนหลับที่มีคุณภาพ คือยาขนานเอกของการซ่อมแซมร่างกาย" ครับ

ขอให้ทุกท่านนอนหลับฝันดี ไร้อาการปวดกวนใจในคืนนี้นะครับ

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดไหล่ตอนนอน #ปวดข้อตอนกลางคืน #นอนไม่หลับปวดตัว #เอ็นไหล่อักเสบ #ข้อเข่าเสื่อม #หมอเก่งกระดูกและข้อ #NocturnalPain #FrozenShoulder #ปวดจนตื่น #คลินิกกระดูกและข้อเชียงใหม่

References

1. Smolensky MH, et al. Circadian rhythms in pain. Journal of Pain and Symptom Management. 2011;41(4):e3-e4.
2. Cutolo M. Circadian rhythms and rheumatoid arthritis. Joint Bone Spine. 2019;86(3):327-333.
3. Kirwan J, et al. Effects of glucocorticoids on circadian rhythms in rheumatoid arthritis. Best Practice & Research Clinical Rheumatology. 2009.
4. Gumina S, et al. Sleep quality and disturbances in patients with rotator cuff tears. Musculoskeletal Surgery. 2011.
5. Cho CH, et al. Sleep disturbance in patients with rotator cuff tears. Knee Surgery, Sports Traumatology, Arthroscopy. 2015.