ประคบร้อนหรือเย็น? วิธีเลือกที่ถูกต้องสำหรับอาการปวดไหล่... พลาดครั้งเดียวอักเสบหนักกว่าเดิม!
“หมอครับ ปวดไหล่แบบนี้ต้องประคบอะไร? เมียให้ประคบร้อน แม่บอกให้ประคบเย็น สรุปผมต้องเชื่อใครดี?”
นี่คือคำถามสุดคลาสสิกที่หมอฟังแล้วต้องอมยิ้มทุกครั้งครับ เพราะเรื่อง “ความร้อน-ความเย็น” เป็นอาวุธคู่บ้านที่ทรงพลังมากในการจัดการความปวด แต่ถ้าหยิบมาใช้ผิดเวลา จากที่จะช่วยให้ “หายเร็ว” อาจจะกลายเป็น “หายช้า” หรือซ้ำเติมให้อาการบวมพองหนักกว่าเดิมได้
วันนี้หมอเก่งจะมาไขข้อข้องใจแบบชัด ๆ ให้คุณเลือกใช้ได้ถูกจังหวะ เหมือนมีหมอไปกระซิบข้างหูที่บ้านเลยครับ
เคสจริงจากห้องตรวจ: พี่สมเกียรติกับความหวังดีที่ "ผิดจังหวะ"
พี่สมเกียรติ (นามสมมติ) อายุ 48 ปี ไปช่วยเพื่อนย้ายบ้านแล้วเกิดอาการปวดไหล่กะทันหัน เจ็บแปลบเหมือนมีอะไรฉีกขาด พี่แกนึกถึงที่เคยได้ยินมาว่า "ปวดตรงไหนให้ประคบร้อนตรงนั้น" แกเลยเอาถุงน้ำร้อนจัดมาประคบทันที
ผลปรากฏว่า เช้าวันรุ่งขึ้นไหล่พี่สมเกียรติบวมเป่ง แดงก่ำ และร้อนฉ่า พี่แกตกใจมากรีบมาหาหมอ หมอตรวจดูแล้วพบว่าเส้นเอ็นมีการฉีกขาดเล็กน้อย แต่การที่พี่แกไปประคบร้อนใส่ "แผลสด" ข้างใน ทำให้เส้นเลือดขยายตัว เลือดเลยยิ่งออกและอักเสบหนักขึ้นครับ
อธิบายความจริง: ร้อน vs เย็น ทำงานยังไง? (ภาษาชาวบ้าน)
ประคบเย็น (Ice Pack): ให้คิดถึงการ "สตาฟ" ครับ ความเย็นจะทำให้เส้นเลือดหดตัว ลดการไหลเวียนเลือด ช่วยระงับการอักเสบ ลดบวม และทำให้ประสาทรับความรู้สึก "ชา" ลง จึงลดปวดได้ดีในระยะแรก
ประคบร้อน (Heating Pad): ให้คิดถึงการ "คลาย" ครับ ความร้อนจะทำให้เส้นเลือดขยายตัว เลือดไหลเวียนดีขึ้น ช่วยพาสารอาหารไปซ่อมแซมเนื้อเยื่อ และทำให้กล้ามเนื้อที่แข็งเกร็งอ่อนตัวลง
วิธีเลือกที่ถูกต้อง: เช็กจาก "เวลา" และ "อาการ"
หมอขอสรุปสูตรง่าย ๆ ให้จำไปใช้ได้เลยครับ:
1. ประคบเย็น เมื่อ "ปวดเฉียบพลัน" (ภายใน 48 ชั่วโมงแรก)
อาการ: เพิ่งล้มมา, เพิ่งยกของหนักแล้วเจ็บทันที, มีอาการ บวม แดง ร้อน หรือจับแล้วรู้สึกอุ่นกว่าข้างปกติ
ทำไม: เพื่อ "ปิดก๊อกเลือด" ไม่ให้ไหลมาอักเสบเพิ่มขึ้น
วิธีใช้: ประคบครั้งละ 15-20 นาที ทุก 2-3 ชั่วโมง
2. ประคบร้อน เมื่อ "ปวดเรื้อรัง" (หลัง 48 ชั่วโมง หรือปวดมานานเป็นเดือน)
อาการ: ปวดเมื่อยตึง, ไหล่ติดขัดขยับลำบาก, ปวดแบบตื้อ ๆ มานาน, ไม่มีอาการบวมแดงร้อนแล้ว
ทำไม: เพื่อ "เปิดทางเลือด" ให้เอาของเสียออกและนำสารอาหารมาซ่อมแซม พร้อมคลายกล้ามเนื้อที่ตึงเปรี๊ยะ
วิธีใช้: ประคบอุ่น (ไม่ใช่น้ำร้อนลวกผิว) ครั้งละ 15-20 นาที ก่อนนอนหรือตอนเช้าที่รู้สึกไหล่ตึง
กลไกการทำงาน (Pathogenesis): วิทยาศาสตร์หลังถุงประคบ
เมื่อเอ็นไหล่บาดเจ็บ ร่างกายจะหลั่งสารอักเสบ (Inflammatory mediators) ออกมา ความเย็น จะช่วยลดเมตาบอลิซึมของเซลล์บริเวณนั้น ทำให้ความเสียหายไม่แผ่ขยายวงกว้าง ส่วน ความร้อน จะไปกระตุ้นตัวรับความร้อน (Thermoreceptors) ซึ่งส่งสัญญาณไปขัดขวางสัญญาณความเจ็บปวดที่จะส่งไปสมอง (ตามทฤษฎี Gate Control) และช่วยให้พังผืดที่ยึดข้อไหล่มีความยืดหยุ่นมากขึ้นครับ
ข้อควรระวัง: อย่าหาทำ!
ห้ามประคบร้อนกับแผลสด: หรือจุดที่มีเลือดออก เพราะจะทำให้เลือดไหลไม่หยุด
ห้ามประคบเย็นกับจุดที่เลือดเดินไม่ดี: หรือในคนที่มีปัญหาชาปลายมือปลายเท้าจากเบาหวาน เพราะอาจทำให้ผิวหนังตายได้โดยไม่รู้ตัว
ระวังผิวไหม้: ทั้งเย็นจัดและร้อนจัด ไม่ควรสัมผัสผิวหนังโดยตรง ให้ห่อผ้าขนหนูบาง ๆ ไว้เสมอครับ
การตรวจวินิจฉัย: ถ้าประคบแล้วไม่ดีขึ้น หมอทำอะไรต่อ?
หากคุณประคบตามสูตรหมอเก่งแล้ว 3 วันอาการยังไม่ทุเลา หรือแขนเริ่มอ่อนแรง หมอจะแนะนำดังนี้ครับ:
Ultrasound: ดูว่ามีน้ำในข้อไหล่เยอะไหม (ถ้าเยอะประคบเย็นจะช่วยได้มาก) หรือดูว่าเอ็นฉีกไปกี่มิลลิเมตร
Physical Exam: ทดสอบการเคลื่อนไหวเพื่อแยกแยะว่าปวดจาก "การอักเสบ" หรือ "พังผืด" เพื่อเปลี่ยนโหมดการรักษา
สรุป
ปวดใหม่ ๆ (ไม่เกิน 2 วัน) ให้ใช้ “ความเย็น” สยบการอักเสบ ปวดมานาน หรือไหล่ติดตึง ให้ใช้ “ความร้อน” เพื่อผ่อนคลาย จำสูตรนี้ไว้ใช้ รับรองว่าอาการปวดไหล่ของคุณจะดีขึ้นอย่างปลอดภัยและถูกทางแน่นอนครับ
ด้วยความสุภาพ บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเพื่อการดูแลตนเองเบื้องต้น หากคุณมีอาการปวดรุนแรง บวมแดงผิดปกติ หรือมีไข้ร่วมด้วย โปรดรีบพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะอาการปวดบางอย่างอาจซ่อนรอยฉีกขาดที่ต้องรักษาเฉพาะทางครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดไหล่ #ประคบร้อนหรือเย็น #วิธีแก้ปวด #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #ปฐมพยาบาล #เอ็นไหล่อักเสบ #ไหล่ติด #สุขภาพดี #HealthHack
References
Malanga GA, et al. (2024). Mechanisms and Efficacy of Heat and Cold Therapies for Musculoskeletal Injury.Postgraduate Medicine. (สรุปกลไกการทำงานของความร้อนและความเย็นในการรักษาโรคระบบกระดูกและกล้ามเนื้อ)
Bleakley CM, et al. (2023). Cold Water Immersion and Ice Packs for Acute Soft Tissue Injury: An Updated Review.American Journal of Sports Medicine. (อัปเดตหลักฐานการใช้ความเย็นในระยะอักเสบเฉียบพลัน)
Petrofsky J, et al. (2022). The Efficacy of Local Heat Therapy in Increasing Tendon Extensibility. Journal of Physical Therapy Science. (งานวิจัยที่ยืนยันว่าความร้อนช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นของเส้นเอ็นและลดความหนืดของพังผืด)
American Academy of Family Physicians (2023). Shoulder Pain Self-Care: Hot and Cold Treatment Guidelines.(แนวทางการดูแลตนเองสำหรับผู้ป่วยปวดไหล่เบื้องต้น)
Thai Physical Therapy Association (2025). Standard Modalities in Shoulder Rehabilitation. (มาตรฐานการใช้เครื่องมือกายภาพและความร้อนเย็นในผู้ป่วยโรคไหล่ของไทย)
No comments:
Post a Comment